کریمی مراغه لی

 شاعران ترک زبان و اشعارانها

میرزا حسین کریمی مراغه‌ای شاعر معاصر آذربایجانی است.او متولد ۱۳۰۶ در روشت از روستاهای مراغه است. کریمی ادامه دهنده سبک سنتی و کلاسیک شعر بود و غالبا در اشعار طنز خود رسم و رسوم زمان خود را به باد انتقاد گرفته است. اکثر اشعار او هرچند به ترکی آذربایجانی سرود شده‌اند ولی به علت مقید بودن به سبک قدیم و اوزان شعری با تعبیرات و اصطلاحات عربی و فارسی بسیاری آمیختگی دارند. در عین حال قدرت و روانی طبع و دید بی نظیر طنز؛ از او در تاریخ طنز پردازان آذربایجان نمونه‌ای بی نظیر ساخته است، تا آن اندازه که در جمهوری آذربایجان یکی از ادبای آن دیار پایان نامه ی دکتری خود را چند سال پیش به بررسی اشعار او اختصاص داد.
کریمی مراغه‌ای در حال حاضر (۱۳۹۰) در شهر مراغه به زندگی و خلق آثار ادامه می دهد. کریمی مراغه‌ای در کنار اینکه طنز پرداز بزرگی است از عاشقان اهل بیت بوده و کتابهای نوحه‌ی او که از کتابهای طنز او بیشتر است، سالهاست در دیار آذربایجان صفا بخش عزاداریهای مردم بوده است. مجموعه های طنز او در شش جلد وبا عنوان "رنگارنگ" چاپ شده است.

دل من باز به سودای تو دیوانه شده ست!
در غمت بی خبر از خانه و کاشانه شده ست
زاهد از عشق تو بیهوده مرا منع کند
جهلش این بس که نصیحت گر دیوانه شده ست

-->

...................

---

---

  

چاغلادی
خبر آلدیم تبریزلی‌دن,
منی هرجايی چاغلادی,
ویران باغ‌لار خزل اولدو,
دیده‌لریم قان آغلادی.
بولبولم, دالا قونارام,
زرگرم, گوموش يونارام,
ائله بو درده يانارام,
خوريات سؤز منی داغلادی.
عباسام, يوخدو مکانیم,
سنه قوربان شیرین جانیم,
اولکمیزده پری خانیم,
سیدقیمی مؤولا باغلادی.

__________________

من هیجرانلا دوْلۇ عؤمۆر سۆرمۆشم،

مین عذاب چکمیشم، مین قم گؤرمۆشم.

آخێب لئيسان کیمی گؤزۆمۆن ياشێ،

نه‌لر چکدیرمه‌میش منه بۇ عالم.

اێنان کی، ايیلر داغلارێن باشێ

اگر دردلریمی اوْنا سؤيله‌سم.

فقط قۇرتارمێشام داردان، چتیندن

تک سنین عشقینله وطن، ائي وطن.

 

تورکجه محاکمه صندلینده ( علی تبریزلی)

نییه اونا مینجوره بهتانلار و ایگرنجی یالانلار باغلایرلار , هابئله اوتانماز اوتانماز اونی محکوملوق صندلینده اوتوردورلار و قانلی بیر کیمسه کیمی محاکمه ائدیرلر ؟

آیا دوغروسی , تورک ظالم ایمیش , قانلی ایمیش , و پیس ملت ایمیش , و آیا الی نین  آلتیندا اولانلارا اینجیک وئررمیش , اونلارین وارلیغین و ملیتین دانارمیش ؟

خیر و یوخ , بویوک تورک بونلارین هامیسینین ترسینه اولاراق , چوخدا دوزگون و قانی ایستی ایمیش , و ایللر بویی بویوک بویوک ملتلر اونون الینین آ لتیندا اولدوقلارین , ال  آلتی یاشاماق کیمی دوشونموردولر , اونون بوتون ملی حقوقلارا وئردیگی و قویدوغو قولی و هابئله بسله دیگی محبتی بوتون تاریخلر حق بیر باخیم ایله تانیماقدادرلار .

بس بو حالدا , بوگون نییه بئله ازیلیب و نه اوچون محکوملوق صندلینده محاکمه اولونور ؟ و نه اوچون ایگیرمی ایلده , اعلامیه حقوق بشر زمانیندا وارلیغی , دیلی دانیلیر ؟ و مینلرجه چیرکین ناکیشیلیکلر اولونور ؟

بونون جوابی چوخ  آیدین و  آچیقدر , اودا بوکی بوگون بویوک تورک حله لیک  ,و ظاهرا باسیلیب و سینیبدر و بو محاکمه اونون شکست تاپیپ سیندیغینین محاکمه سیدر نه پیس اولدوعونون .

نه دنسه بعضی یرتیجی و یرتیجیلیق سئونلرین فلسفه لر ی, همیشه بو اولوبدر کی یاشاماق اوچون گرک یرتماق و یا گرک یرتیلماق , یعنی یاشاماق اوچون باشقاسین ئولدوروب یئمک و یا ئولدورولوب یئیلمک , یوخسا انسان اوغلی انسان اولوب , قارداشلیق ایله یاشاماق سفیه و یالانچی بیر فلسفه در , بونا گوره تنارع بقا فلسفه سین حیوانلیق باخیمیندان سئونلر و نئوفاشیست شیوه لرینه اویانلار , بوگون , ئوزلرین حقلی بیلیرلر کی دنیا بویی عدالت ایله یاشایان تورکی , ایکی اوزلی و موذی اولمادیغی اوچون ویرتیب و ئولدوروب یئمه دیگی اوچون اونی ملی ظلم صندلینده اوتوردوب قانلی بیر کیمسه کیمی محاکمه ائتسینلر .

بو یرتیجی و یرتیجیلیق سئونلرین چیرکین باخیمیندان , حاکم و محکوم نه دئمک در ؟ حاکم کیم , و محکوم کیمدر ؟

بو چیرکین یاشایانلارین چیرکین باخیملاریندا حاکم اودرکی گوجی وار و محکوم اودر کی گوجی یوخدر

بودر کی , بو ساواش بو یرتیب یرتیلماق فقط و فقط گوجلی اولماق و گوجلی اولماماق ساواشیدر نه حق و عدالت ساواشی .

بوگون محکوملوق صندلینده اوتوران و قوللاری باغلی تورک , هر یاندان اورتالانیر , هر یاندان داشا باسیلیر, هر یاندان باشینا توپراقلار سپیلیر چونکی تاریخلر بویی صداقت و محبت ایله یاشادیغی و ئوزیله ئوزگه لره فرق قویمادیغی بوگون اونون اوچون قانلی بیر پیچاق جرم و گناه اولوبدر .

شاعرلری , یازیچیلاری و دیللری تورکون کمک و محبتی ایله بسلنن حرامزاده لر , بوگون اوروپالیلارین قورقوسیله و ناکیشی تحریکلری ایله , ئوز تاریخ قارداش لارینین و تاریخ  آتالارینین اوزونه قاباریب , اوتانماز اوتانماز عاق اولورلار .

بوگون هر یاندان سیخیلان و ملی ظلم ایله ازیلن تورک , اگر یئنه ده قدرت و گوج تاپسا , و یا ئوزونه گلسه , هابئله بیر آ ز دوزوپ و چتینلره اوستون دورسا , یئنه ده گئچمیشده کی کیمی بویونا اوخشویاجاقلار  ,و قول کیم یقاباغیندا باش اگه جک لر و ایاغین ئوپه جکلر .

بوتون یازی و شعر کتابلاریندا , ایگیتلیگیندن و کیشیلیگیندن , هابئله کرمیندن و شوکتیندن یازاجاقلار و رجزلر باغیراجاقلار , سانکی بو همان تورک دگل اید ی, کی  آدینا مینلرجه یالانلار , تهمتلر و چیرکین چیرکین داستانلار قوراشدیرمیشدیلار .

یوزلرو مینلرجه یرتیجی و ایکی اوزلولر, و اون مینلرجه سفرا پیشیک لری و هابئله تورکون اتین چئینه ینلر , گونون قره ائدنلر , چوره گین  آجی قیلانلار بیر گون سحر یوخودان دوروب ائشیتسه لر کی مثلا تبریز و یا مرند شهری پایتخت اولوب و گئچمیشده کی کیمی ایرانین رسمی دیلی , غنی و گوزه ل تورک دیلی اولوبدر و حله باشقا دیللر ایله کیمسه نین ایشی یوخدر و بو دیل اجباری و ظالمانه دگل , حتی تورک اولمویانلاردا فورا تورک اولماق شجره سین دوزه لدیب , تورباسین گوتورن تبریز دئیبن سوری – سوری یولا دوشه جکلر , بئلئیکی حتی مرند و تبریزده کی یئرلیلریده ئوز دوغما یوردوندان قووالایب دیدرگین ائده جکلر .

بو یرتیجیلار و ایکی اوزلولر , بو ابن الوقتلر و آ رالیق آداملاری , هابئله بو حیوان سورولری, او گون حتی دونه دونه آند ایچه جکلر کی اصلا و آتا بابادان تورک اوغلی تورک ایمیشلر و دوغولدوقلاری یئرده تبریز و یا مرند ایمیش .

بو صفت , و بو آلچاقلیق جوربه جور شکیللرده اولدوغو کیمی حیوان صفت و قان سوران کیمسه لرین مرامی و مسلکی اولوب و اولماقدادر , بودرکی بورادا کیمسه نین گوزه ل و انسان اولدوغو سایدا و حسابدا دگل , فقط هر کیمین و هر کیمسه نین گوجلی و موقعیت صاحبی اولدوغو محترم و سایغیلیدر .

بونا , و بونلارا گوره بوگون محکوملوق صندلینده اللری باغلی اوتوردولان متهم تورک , فقط فقط بونا گوره , محاکمه اولونور کی نییه گوجلی دگل , نییه موقعیتی گوزه ل دگل  و نییه باسغینا دوشوب و یا شکست تاپیپدر .

اما دوغروسی آیا , تورک ئوزی بونی بیلمیر ئوزی دوشنمور کی بوگون , و بو اعلامیه حقوق بشر گونی , اونون بویوک و آغیرگناهی اونون فقط باسغینلارا دوشدوگی و دوز تانیماز دشمنلر طرفیندن ظلملره اورتالاندیغیدر , آیدیندر کی تورک بو ایشدن غافل و اوزاقدر , یوخسا هیچ بیر دوشونن انسان آ نلایا آنلایا , چیرکین چیرکین ملی ظلملره , اودلی اودلی ملی تحقیرلره بویون اگمز .

دنیالیق اولان بویوک تورک ملتلری , تاریخلر بویی اوجا و شوکت ایله یاشادیغدان سونرا , بوگون دنیانین هر قیراق بوجاقیندا قولتوقلار آلتیندا ایتگین ایتیگین یاشاماقدا و ملی ظلملر و ملی تحقیرلر ایله گئچینمکده درلر بوچتین و قره گونلر ایله یاشاماغین و بو قانلی اسارتده ئوز – ئوزونده گیزنمگین ان بویوک و گوزه ووران یببلری نه در ؟

بو سوروشوغون جوابی چتین و دریندرسه ده آنجاق اونلاردان بیرینی اوست – اوسته بئله دوشونمک اولار .

چیندن , روسیه دن , مجارستاندان توتوب ایتالیایا قدر بویوک هون امپراطورلاری زمانیندان , تورک – اسلام امپراطوری زمانینا کیمی دنیانی آلان تورک , دیل و ملیت اوغروندا چالیشمایب و او جوره کی یاراشاندر امک بسله یبدر .

هون تورکلر ی, چیندن توتوب , روسیه نین اوروپاسی , مجارستان , آلبانی ( آرنوود ) بولغار , یونان و امپراطور روم شرقی و ژرمن ملتلرین و ایتالیانی فتح ائده ائده فقط اونلارین تسلیم اولماقلارینا و باج وئرمکلرینه قانع اولوبلار .

تورک – اسلام زمانیندا , تورک امپراطورلاری بوتون آسیاو آفریقا و بالقان دا فاتح و حاکم اولا اولا فقط دین و عقیده یولوندا چالیشیبلار , بئلئیکی مسلمانلیغدان و مذهبدن باشقا هیچ بیر ملی وارلیغلارینا و ملی حقوقلارینا باخمایبلار و چالیشیق گوسترمه یبلر .

ایندیکی زماندا , ایگیرمینجی یوز ایلده , ملی ظلم و ملی اسارت زمانیندا اولان تورکلرده , گئچمیشده کی اولان و چوروموش شیوه نی و آتالاریندان , و بابالاریندان قالان و یئتیشن میراثی , عقیده و قوری تعصبلرینی حله ده , توخماق کیمی ئوز باشلارینا وورماقدا و هابئله ملیت ایله مسلکی بیر بیری نه قاتماقدادرلار .

هون زمانیندا دنیانی آلماق , اسلام زمانیندا مسلمان قارداشلیغی یاراتماق و ایندی ایسه مرام و ایده ئولوژیک دووارلاریندا اسیر اولماق .

بس گورونورکی , ایندییه کیمی ملیتیمیزی جوربه جور یوللاردا , مسلمان اولماقدا , ایده ئولوژی یاراتماقدا گوزدن آتمیشیق یعنی ملیتیمیزی عقیده میزه و ایده ئولوژوموزا فدا ائله میشیک , بیر حالدا کی بو عقیده لر و بو تعصبلی ایده ئولوژولار همیشه لیک و ابدی دگل ایمیشلر و اولادا بیلمزلر .

چونکی عقیده و مراملار زمانین اقتضاسی اوچون اورتایا گلیرلر و اورتادان گئدیرلر , حالبو کی ملیت و اصالت هر بیر ملتین وارلیق و شرف سندیدر اونسوز تانینماز  ,اونسوز ایتگین و آ دسیزد ر.

ایندییه کیمی بیزی , بیر تورک ملتلری اسیر ائدن , ملیت و ملی حقوقوندان اوزاق سلان همان عقیده و قوری بوشونا دین و ایده ئولوژیک تعصبلری ایمیش کی ئولچودن آرتیق و جیزیقدان قیراق بیر حالدا , بو ایشلره , و بو سوزلره بولاشمیشیق , بونا گوره تورک ملتلرین هر زمان بیر مرام و مذهب مشغول ائدیب و ملیت و ملی حقوقدان اوزاق سالیبدر , بئلئیکی مثلا بیر زمان حضرت مسیح , بودا ساواشی , بیرزمان حضرت علی و عمر اختلافی , و بیر زماندا لئنین و تروتسگی  مبارزه سی .

اما هیچ بیر تورک اوغلی تورک , ئوزی ئوزوندن سوروشمایب کی فلان فلان اولموش , باشینا کول النمیش ایکی مسیح و بودا , ایکی عرب و ایکی روس بیری بیری ایله قدرت و مقام و هرنه اوچون ساواشیب سنه نه مربوطدر , آخی سن نئچه دن بیرسن ؟

بیر حالدا کی اونلار , بونلار کیمی بیر بیریله بو جوره دشمن و بو جوره بیر بیرینین قانین توکمه یبلر , بونلاردان باشقا , دین و عقیده سینده متعصب اولان بیر تورک , بئش گون تهراندا یاشایاندا , داها یواش یواش نماز و مسجد یئرینه اویان – بویاندان , مشروب ساتانلاردا , اونون بونون آرخاسیجا هرزه ایتلر کیمی سورونمکده در, بونلاردان بیر آز یوخاریلاری , بئش گون اوروپادا یاشایاندان سونرا , پاک ئوزلرین اوروپالی ادا اطواری ایله اویونا و شاغایا قویماقدادرلار      

و حتی مرام و ایده ئولوژی متعصبلری , فلان ایسملر بیر آز چتینه دوشن کیمی بوتون ئوزلرین اوتوزماقدا و مرام و ایده ئولوژی یولداشلارین ساتماقدا و هابئله سونرالار مرام و عقیده دشمنلرینین خدمتینده آز بیر مقام و رتبه ایله ائتمکده درلر .

ایندییه کیمی تجربه و یاشایش ثابت ائله یبدر کی عقیده لر و مراملار و حتی مذهبلر , گلدی – گئدردرلر , و یوخاری باشی , مراملار و عقیده لر , ئوز یئرلرین باشقا مرام و عقیده لره وئرمکده درلر , بونا گوره بس بیر مرام و بیر ایده ئولوژی , دنیا وارلیغینین کلیاتی دگل , بلکه کلیاتدان بیر بولوک و بیر جئزدر کی اودا ابدی دگل , بس ایندییه کیمی تورک ملتلرینین دین و مرام تعصبلری اونلارین ملی حقوقلارین و ملی وارلیغلارین قورخویا , و خطره سالیب و یوخلوغا سوروبدر کی بوجوره قانلی بیر کیمسه کیمی محکوملوق صندلینده محاکمه اولماقدادر .

ایگیرمینجی یوز ایلده , آتم چاغیندا تورکه اولان ملی ظلملر , چکیلن داغ لار , وورولان دیل یارالاری بو ایگیرمی یوز ایلین و بو آ تم عصرینین اوزون قره ائدیب , و یونیسقونون ( حقوق بشر ) ین آغزیندان چالیبدر .

بو چیرکین و اورک بولاندیران , ملی ظلملر دنیانین چوخ یئرینده تورکلر حقینده اولورسادا , آنجاق اونلاردان ان چیرکینی و ان اوتانمالیسی همین بورادا , همین بو توپراقدا , تورکون ئوز وطنینده اود یاقدیرماقدادر .

بورادا , حقوق بشر امضاء اولان یئرده , یئتدی یوز ایل بوندان ئونجه بویوک امپراطور چنگیزخانین انتقامین , ایندیکی تورکدن , آتم عصرینین تورکون دن آلیرلار , بیر حالدا کی دین متعصبی و یا ایده ئولوژی مدعسی ایندیکی تورک ئوز تاریخ افتخاری اولان بویوک چنگیزخانی حله ده تانیمیرو ئوزگه لرین اوخی ایله اونا داش آتیر .

بونلاردان باشقا , بوگون تورک ایله جوربه جور اولان چیرکین و درین دشمنلیک لرین ریشه سی و کوکی , هرشئیدن اول اوروپادان صادر اولماقدادر .

البته بو , کینه و عدوات , تکجه بوگون یوخ , بلکه چوخ قدیمدن , حتی اسلامدان اولدن بوتون اوروپالیللرین طرفیندن جوربه جور شکیللرده  ,دنیا تورکلرینین علهینه صادر اولاردی .

اونلار , و یرتیجی رژمن قوملاری , هر زمان هون تورکلرینین باشقانی اولان بویوک آتیلا زمانیندان باشلایب قدرتلی عثمانلی امپراطوری زمانینا کیمی بو پوزغون لوقدا , و یرتیجی بیر حالدا , گئجه – گوندوز جان آتیبلار , چونکی عقل اوزی ایله و دوشونجه ایله دوستلوق و یاخینلیق یاراتماق فکرینه دوشمه دن همیشه نخوت و تکبر ساتماق اوچون و شرق ئولکه لرینه آقالیق ائتمک اوچون ئوزلرین اولدوقجا پوزوپ و اولدوقجا دگردن سالیبلار .

بیر حالدا کی بونی یوزلرجه دفعه لر سیناغا چکیب و گوروبلر کی تورکون حریفی دگل ایمیشلر و اولادا بیلمزلر , چونکی تورکده اولان دوزگونلوک و بیر اوزلولوک و هابئله دوستلوقدا و دشمن لیکده بیر بویاقدا دایانماق , ذاتی و درین بیر خصلتدر , بونون اوچون , تورک ایله یاخین و دوست اولماق قیمتلی و باش اوجالیغیدر .

اما اوروپالیلار , بونی دوشونمه دن و تاریخ بویی هیچ بیر یاندا منظم و پاک تورک قوشونلارینین حریفی واوزری اولمادیغلاری اوچون , همیشه موذی و خائین نقشه لر چکیب حتی شرق ئولکه لرینده , قومی و ﻧﮋادی اختلافلار و دینی و مذهبی بولاشیقلار سالماق ایله تورک ملتلرینین اورتالارینا درین درین آیریلیقلار بوراخیبلار .

اوروپالیلار , بویوک بویوک قوشونلار , بزکلی بزکلی قوشون باشجیللاری ایله ایللر بویی شهرت , ثروت و آرواد و هابئله قدرت اله گتیرمک اوچون همیشه و هر زمان ئوز ئوزلری ایله یرتیجی ساواشمالاردا و تئزتئز تسلیم اولماقدا عادت ائتدیک لری اوچون  ,حله ائله بیرگوجلی و کسگین و ساغلام حریفه توش گلمه میشدیلر و ئوزلرین دنیادا ان بیرینجی فاتح و گوجلی , وارلی و بیلیجی بیلیردیلر و شرقه همیشه آلچاق گوز ایله باخیردیلار  ,آنجاق هرنه سه اونلارین بو , ابدی و پوزولماز خیال دنیالاری بیردن بیره پاتلادی , چونکی بویوک قهرمان هون تورکلری ایله بیرینجی دعوا و ساواشدا بوش بیر یئل کیمی توکنمز هوالارا سوغرولدولار .

تاریخده , همیشه اوروپالیلارین یوک چکنی اولان خاخول روسلار , بو ساواشلاردا هامودان  آرتیق حماقت و بیلممزلیکلر گوستریبدر , بئلئیکی اوروپالیلار ئوزلری قورخاق و گوزی قیریق اولدوقلاری اوچون همیشه روسیه نی تورک قارشیسینا چیخاردیب و روسیه دن خاخول روسلاری غلام و ژاندارم کیمی آ ز بیر قیمت ایله یوزمین یوزمین آلیب منظم و ایمانلی تورک قوشونلارینین اوزرینه یوللاردیلار , آنجاق بو تشبث و چالیقلامالارین اوزرینده هیچ بیر ساواشدا و هیچ بیر ووروشمادا نه اوروپالیلار و نه ده اونلارین آلینمیش غلاملاری خاخول روسلار , هیچ بیر ایش گوره بیلمزدیلربئلئیکی حتی عثمانلی امپراطورونون ایلک سلطانی اولان بویوک اورخان زمانیندا اروپا و بالقان هرساواشدا بیربه بیرتورکون الینه گئچمکده و تسلیم اولماقدا ایدی .

بو سیرالاردا , اوروپا امپراطورلاریندان باشقا , اونلارین ان بیرینجی دین تعصبی ایله قیزیشدیرانی اولان کلیسا , کی ئوزلوغوندا بویوک بیر قدرت و امپراطور کیمی سایلاردی , همیشه شرق ئولکه لرین و شرق فلسفه سین اورتادان گوتورمک اوچون داها تورکون یوخ اولماغیندا کسگین کسگین چالیغلایبد ر.

اوروپا امپراطورلار یو اونلارین باشیندا کلیسا پاپلاری , همیشه ال بیر اولاراق هر طرفدن تورکون اوزرینه پوزغونلوق و خیانت و جاسوسلوق  ,ائدردیلر , بئلئیکی حتی کلیسا طرفیندن جاسوس کشیشلری روحانی پالتاریندا  ,بوتون شرق تورک امپراطورلارینین یانینا گونده رردیلر , و اوروپادا فاتح اولان بویوک عثمانلی تورکلرینین علهینه تحریک ائدردیلر , و هابئله شرق روحانی مرکزلرینده نفوذا باشلاردیلار .

فاسد اولان اوروپا , هرگون توکون قوشونونون قاباغیندان قاچراق , هر نئجه مدتده بیر ئولکه تسلیم اولاردی , مثلا: بیرگون رومانی , یوقوسلاوی , آلبانی ( آرنوود ) بولغاریا , یونان , مجارستان ( هون قاری ) چک و اسلاواک , روسیه اوروپاسی , و بیر باشقا گون بوتون آفریقا ئولکه سی بونا گوره اوروپا فاسدلری بو باسیلدیقلاری ین ئوز فاسد و عیاش و ظالم اولدوقلارینین حسابینا قویوب تورکون فتوحاتین الله جزاسی و تانری بلاسی بیلیردیلر , و دوغرو اید ی, و حله بیله بیله یئنه ده ئوز ملتلری اودلی ظلملر  آلتیندا غلام ساخلاماقدا ایدیلر .

بوقدر بیلیک و علم ادعاسیله بو تسلیم اولماغی و بو باسغینی تورکون ظالم و یرتیجی اولدوغونادا باغلایردیلار و هر دنده دوشونجه لرینین و شعورلارینین یئتیشمه دیگی اوچون بو باسیلماغی و بوازیلمگی گوگلردن غضبلر  ,داغلاردان چیخان اودلی فیرتینالار کیمی دوشونوردولر , چونکی او گونه قدر بئله بیر گوجلی و بئله بیر قهرمان و بئله بیر ساغلام و بویوک ملت ایله اوز اوزه چیخمامیش دیلار  ,و آغیزلاریندا یئنی بیر داد و گوزلرینده کسگین بیر قیریق توره نمیش در .

اشرافلیغین فسادینین قویولاریندا خیرخیرایا کیمی باتان و چولقانان اوروپالیلار, بویوک هون تورکلرینین فاباغینا روسیه نی چیخارتدیغلاری کیمی , سون رالاردا بویوک عثمانلی امپراطورونون حریفی اولمادیغلاری اوچون آسیانین باشاباشیندا حاکم اولان باشقا بیر قارداش تورک امپراطورونون اوروپایا چکیلمه گین و اونلارین ئوز قارداشلاری اولان تورکیه ملتی ایله ساواشلارین , ئوزلری اوچون , بویوک بیر نجات و بختورلیک دوشونرک  ,چوخ آلچاق و یالتاق بیر حالدا بویوک چنگیزخانی و عظمتلی امیر تئیموری عثمانلی ملتی ایله ساواشدیرماق ایسته دیلر .

هرنه سه , اوروپالیلار و سونرا اونلارین باشجیلی اولان انگلیسلیلر , اللریندن گلینجه تورکون ازیلمگینده و پوزولماغیندا چالیشیبلار و بوگون بو محاکمه صندلی و غیر انسانی محکمه  ,اصلینده و حقیقتده اونلار قوران محکمه درکی تورکی قانلی بیر کیمسه کیمی ملی ظلم شاللاقیله محاکمه ائدیرلر .

اوروپالیلار و اونلارین باش تولکوسی اولان انگلیستان , اون سگیزنجی یوز ایلده مانیقاکتور ( ال ایشلری) حالیندان چیخیب آغیر ایشلر و آغیر صنعت دوره سینه باشلادیلار , و بو آغیر صنعت و بویوک بویوک ایش و تولید فابریکالاری , گئتدیکجه گرکدن آرتیق یارادیجیلیق ائتدیلر , و یا احتیاجدان آرتیق تولید ائله دیلر بئله کی عرضه تقاضادان چوخ اولدوغواوچون انگلیستاندا بحران تورندی , اعتصابلار اول دی , میلیاردرلرین بویوک قازانجلاری قورخویا و خطره دوشدی , و سونرا بو میلیاردرلر بو قورخی و خطردن قورتولماق اوچون بازارلار دالینجا دولاندیلار و مستعمره اله گتیرمک فکرینه دوشدولر , آنجاق آفریقا و آسیادا هر یانا باش ووردولار , جان آتدیلار بیر یئراله گتیره بیلمه دیلر , چونکی بوتون بو یئرلرده تورکون ظفر بایراغی ایلدیریملار کیمی پارلاماقدا و اسمکده ایدی .

جین بسم الله دان قورخان کیمی انگلیسلیلرده بو ظفر بایراقلاریندان قورخوریا دوشدوکلری اوچون  ,بو ایلدیریم بایراقلارین اونلارین گوزلرینه باتدیغی اوچون داها کیشیلیک ایله یوخ بلکه نا کیشیلیک و خیانت ایله بو اسن بایراقلارین , باتماغیندا تولکولر کیمی نقشه لر چگمگه باشلادیلار .

بونلاردان چوخ اوللرده اوروپالیلار , چوخ مسلمانلارین اورتالارینا آیریلیق سالیب نئچه یئره بولمک اوچون جوربه جور آدلار ایله حنفی , شیعه , علی اللهی فرقه لرینه شدت وئریب قانلی ساواشلار توره تدیلر , بو خصوصدا پورتاقال مملکتین دن  ,کلیسا طرفیندن گلن جاسوس کشیش و جوربه جور اوروپا جاسوسلاری , او جمله دن شرلی آدلی بیر انگلیس جاسوسی , شاه اسماعیل صفوینی , عثمانلی تورک قارداشلاری نین اوستونه قیزیشدیرمیش و سونرالار بو آرا ووروشدورمالار و قارماقاریشیق سال ماقلار, هریئرده و هر تورک اولان ئولکه لرده جوربه جور شکیللرده دوام ائتمیش و تورکون قدرتین و اوجالیغین آزاتماق اوچون بوتون هر یانا تاجر , ملا , درویش , و صوفی جاسوسلاری گوندریلمیش و یوزلرجه بئله بیر خائین ایشلر 1918 نجی ایللره کیمی اوزانمیشدر .

انگلیسلیلر تاریخ بویی تورکون حریفی اولمادیقلارین و تورکون بیر اوزلی و دون مز اولدوغون بیلیب و اونون روحون و یا پیسیکولوژوسون درین درین مطالعه ائتدیکدن سونرا هر یاندا تورک اوچون رغیبلر و دشمنلر توره تمگه باشلامیشلار .

حتی درویش , ملا , تاجر , ....... و جاسوسلاریندان سوای , تاریخ و ادبیات تانیان , محقیق و مستشرق جاسوسلاردا یوللامیشلار کی تورکه رغیب و دشمن چیخانلارین تورکدن آرتیق و متمدن اولدوقلارین ثابت ائدیب بئله لیکله بوتون شرقده , شرق ملتلرینین اورتاسیندا پوزغونلوق سالسینلار , بو پوزغونلوق اوچون آدلی اولان اینتلجنس سرویس , اداره سی ایشه باشلادی .

یئرسیز دگل کی فرانسالی سیاح ( شاردن ) لر , مورخ و ادیب آدلی ( ادوار برون ) لار (سرپرسایکس ) لار , ده ده لرینین خیرینه تاریخ و ادبیات و سیاحت آدینا شرقده جاسوسلوغا باشلایب , گوزه ل حافظ لر و خیاملار چاپ ائدیبلر .

بئله بیر کتابلاری چاپ ائتمکده , گئچمیشده آرا ووروشدورماق و بو ملتی خصم و اوستون گوسترمک اوچون چاپ ائدیردیسه لر  ,آنجاق بوگون بوندان اولدوقجا اقتصادی و تجارتی استفاده ائدیرلر , بئلئیکی بو ملتین ( عجمین ) ضعیف اولان روحیه سین , بیلرک اوروپادا مین جلد خیام و حافظ چاپ ائلمک ایله بونلارین هوس و احساساتلارین تحریک ائدرک اون مین  ,اون مین بونجول ماللارین سوخورلار , و حافظ و خیام چاپ ایله مک ایله بونلارا بوجوره آندیریرلارکی سیزین بو گوزه للیکده حافظ و خیامیز وار, نه غمیز وار .

اوروپالیلار و اونلارین تولکوسی اولان انگلیسلیلر , تورکی یئردن گوتورمک اوچون , بو ایشلره قانع اولمادان , بیرینجی دنیا ساواشیندا اون دورت دولتی یغیب بویوک عثمانلی امپراطوزپرونون اوستونه تحریک ائتدی و نئچه ایللر ساواشدان سونرا اونی پوزموشدی .

اون دورت مسیحی دولتی  ,حتی دنیانین او باشیندان گلن ژاپون  ,ال بیر اولاراق , بو انگلیسلیلرین قورقوسی و ناکیشیلیگی ایله تورک وطنینه یوروموشدولر .

تورکون پوزولدوغوندا  اوروپا مسیحی ملتلری سئویندیکدن باشقا  ,حتی شرق ملت لری و دولتلریده شادلیق ائدیب سئوینمیشدلر , چونکی اونلار حله بونی بیلمه میشدیلرکی تورکون پوزولدوغو , شرق ملتلرینین پوزولدوغود ر.

هر نه اولورسادا اولسون اوروپالیلار آنجاق بوتون شرقه و شرق ملتلرینه بیر گوز ایله باخیرلار , یئنه ده بونلارین بیربیریله ساواشی اوچون لازم گورورلر بیر گون ( شرلی ) نی , و بیر باشقا کون ( شاردن ) نی , و ( سرپرسایکس ) ی ( پوپ ) ی , گوندرمک ایله بو , بیری قومی تحریک ائله سین و سونرا اونی تورکون پوزولدوغوندا و باسغینیندا شادلیق ایله اویناتسین و ساققالینا گولسون .

اوروپالیلار , تورکیه ملتین بیر شرق ملتی بیلدیکلری اوچون اونی یخماقدا همیشه شرق ملتلرین یخماق ایسته میش , و شرقه یول تاپماق اوچون تاریخلر بویی دمیر کیمی سد اولان تورکون پوزولماغیندا چالیشمیشلار  ,بس آیدین درکی, بوتون اوروپا , تورک ایله دشمن اولدوقدا , اصلینده شرق ایله دشمندر , آنجاق لازم و گرکدرکی اونلارین ایچینه تحریکلر اوچون ادیب  ,موریخ , سیاح و مستشرق آدینا جاسوسلار گوندرسینلر .

بو گون بویوک تورکیه ملتینین , امریکا بیرلشمیش ئولکه لری ایله دوست لوق رابطه سی , بونا گوره درکی اوروپادا همیشه تورک علیهینه تحریکلر , و دسیسه لر اولوب و اونی شرق سدی کیمی دوشونرک ئوزلری اوچون بیربویوک مانع بیلیرلر , بونی دوشونمویه ن بعضی تورک سولچولاری ئوزگه لرین حیله        

و قورغوسونا اویاراق یئرسیز ئوز تورک قارداشلارینین علیهینه تحریک اولورلار .

بیرینجی ساواشیندا , اون دورت مسیحی دولتینین تورکیه امپراطورونا جومدوقلاریندان , بوش اولدوقلارین گوستریب و بوگون حله ده او چیرکین سیاستین تاثیری آلتیندا اولاراق اوتانماز اوتانماز ئوز تاریخ قارداشلاری اولان تورکی محاکمه صندلینده قولی باغلی اوتوردورلار .

انگلیسلیلر , عثمانلی امپراطورون , اون دورت مسیحی دولتی هجومیله پوزان دان سونرا عربلری تحریک ائدندن سونرا , آفریقادا , و شرقده حاکمیتی , و قدرتی کفایتلی تورک الیندن چیخاردیب ایللر بویی غلاملیقدا بویون اگن عجملری , یعنی شرق غلاملارین اونلارین یئرینه قویدی , و بو تورک یئرینده قونداریلان غلام حاکملردن , تعهد آلدی کی بوتون تورک ملتلری اورتا دان گوتوروب محو ائتسین .

همین بو شرطلرو تعهدلر , باعث اولدی کی تورکون وارلیغی و دیلی غیر قانونی اولسون , وار یوخی تالانسین , قوللاری باغلانسین , دوداقلارینا قفل و نئشتر وورولسون , دیلینه ملی ظلم داغی باسیلسین .

دوننه کیمی تورکون آتین قشوولایانلار , چوره گین ییه نلر , قاپوسوندا دورانلار , شاعرلر ی, دیللری تشویق و حماتی اولانلار بوگون ئوزگه لرین قورقوسی و تحرکاتی ایله , دوزقابین سیندیریب و دوز و چوره گی اونوداراق , ناکیشی ناکیشی اورگی پاک اولان تورکون اوزونه قاباردیلار , سانکی بو اوتانماز قومون اوزونده هیچ بیر دامجیدا سو یوخ ایمیش

بویوک عثمانلی امپراطوری پوزولدوغو زمان ایله برابر , شرقده , آفریقادا و بالقاندا بوتون تورک قورولوشلاری و تورک وارلیغی پوزولماغا باشلادی و حتی بعضی یئرلرده بو پوزغونلوق مشروطه چی آدینا تورکون ئوز الیله تورک حاکمیتین و تورک وارلیغین داقیتیب , تورک دشمنلرین قدرته یئتیردیلر .

غرب و مسیحی دولتلر ی, بوتون آسیادا و آفریقا ملتلرینه ئوزگه گوزی ایله و حتی دشمن گوزی ایله باخیب و اونلاری آلچاق و یالتاق ساخلاماق اوچون هیچ بیر حیله دن و دشمنلیکدن ال چکمه یبلر.

آنجاق هردن لازم اولاندا , آسیاو آفریقا ملتلرینین بو بیرین , او بیرینه اوستون توتوب بیربیری ایله وورشدورب و سونرا اوستون چیخانلاردان تعهدلر و اطاعتلر ایسته یب و چوخوندادا موفق اولوبلار.

یونان , غربه یاخین و مسیحی اولدوغو اوچون , و تورکیه غربی اولمادیغینا گوره , و آسیالی سایلیدیغی اوچون , غرب و مسیحی دولتلر, اونلارین حسابین آیریبلار , مثلا تورک ایله یونان ساواشیندا , یونانین یانین ساخلایبلار , حتی اونی ئوزلری تجهیز و تحریک ائدیبلر .

یوزلرجه بو جوره نمونه لر گوسترمک اولار , او جمله دن ایراندا و قفقازدا , مینلرجه مسلمان تورکون قانین توکن داشناک ارمنی لرین , همین بو غرب و مسیحی دولتلرتجهیز و تحریک ائدیب و بوگون اونلاردان اسرائلین یئرینه ذخیره اولاراق , قاتل ترورلار توره دیرلر .

داشناک ارمنی لر , محض مسیحی و غرب نوکری اولدوقلاری اوچون , غرب و مسیحی دولتلرطرفیندن تقویت اولورلار و فرانسا دولتی الیندن گلن کمگی بو ترورلارا اسیرگه میر چونکی غربه باغلی مسیحی ارمنی لر , آسیالی تورکی ترور ائدیرلر , نه غربی اولانلار ی.

البته ارمنی لر , یهودولار ایله قیاس ائتمک فقط منطقه ده نفوذ ائتمک باخیمینداندر یوخسا , نبوغ و استعداد باخیمیندان بیر یهودی اون مین ارمنی دن یوخاری و اوستوندر , چونکی یهودولار هر بیر تکنیک , اختراع , و اکتشاف و فلسفه , طب و یوزلرجه فوق العاده ایشلرده بویوک نبوغلار صاحبی درلر , و یئنه ده بو قومودان یوزلرجه نابغه و بویوک متفکرلر توره نیب کی بویوک انسان آلبرت اینشتاین اونلاردان بیریسیدر , لاکن ارمنی لرین بویوک و همیشه کی هنرلری فقط میخانه آچماق , عرق و شراب دوزلتمک و یا کالباس و سوسیس دولدورماقدر .

بودرکی یهودی ملتی بیر ایشه حسابسیز و کتابسیز ال وورمازلار , حال بوکی ارمنی لری تحریک ائتمک , آلت ائلمک , و بوینا اوخاشایب اورتادا اویناتماق چوخ آسان بیر ایشدر , چونکی درین و متفکر دگللر .

ارمنی لر , زمان زمان ئوزگه لرین قورغوسی ایله همیشه اللرین اونون بونون قانینا بولایبلار , و هیچ بیر فکر ائلمه یبلرکی بو جنایتلردن نفرت دن باشقا نصیبلری نه اولوبدر ؟

1917 نجی ایللرده , بیرینجی دنیا ساواشیندا , قفقازدا , ارمنی لری تحریک و مسلح ائتمک اوچون , کرمانشاهدان قوشون چکن و باکی یه گئدن , ژنرال ماژور دنسترویل , قهرمان تورک قوشونون قاباغیندان قاچماغا مجبور اولاراق , ارمنی لرین چوخ دانیشیب و قورخاق اولدوقلاریندان آجییب اونلاری غیرتسیز خطاب ائدیر .

بو انگلیس ژنرالی , ماژور دنسترویل , یازان کتابین آدی نه اولورموشسادا , بوگون تهراندا , امپریالیزم انگلیس در ایران و قفقاز آدیندا چاپ اولوبدر , و دقت ایله اوخومالیدر .

 

نئچه بایاتی

عزیزیم، بادا گئتدی

یئل ووردو بادا گئتدی

دوشمن بیر ایش ایشله دی

گنج عؤمروم بادا گئتدی

 

  گؤیلر بولودلو قالدی

قوشلار اومودلی قالدی

آچاری یار بوینوندا

گؤنلوم کیلیدلی قالدی

 

  آتیمیزی قوشالیم

داغی-داشی آشالیم

سن یاغیش اول، من بولوت

یاغارکن قووشالیم

 

  فلكین ایشی دوشسون

آغزیندان دیشی دوشسون

اونوندا منیم كیمی

نامرده ایشی دوشسون

 

  فلكین قهری منه

گلمیری رحمی منه

دولدورور غم باده سین

ایچیردیر زهری منه

 

  فلكین داد الیندن

اولمادیم شاد الیندن

یاپیشایدیم یاخاندان

چكییدیم داد الیندن

 

سویا گئده‌ن ایگیدی،

ساچی مخمر تكیدی.

آللاه منی سو ائیله.

سو گؤزه‌للر یوكودو.

 

سو آخیر سامانلیقدان،

یول كئچیر قارانلیقدان.

چالیش یاخشیلیق ائله،

نه چیخار یامانلیقدان؟

 

سو تك چاغلارام سنسیز،

قارا باغلارام سنسیز.

گئجه‌لر صبحه كیمی،

درددن آغلارام سنسیز.

 

سو گلر آرخا، هارای!

تؤكولمز چارخا، هارای!

ایگید غربته دوشسه،

چاغیرار آرخا، هارای!

 

سو آخار، یئر یاش قالار،

داش زینداندا داش قالار.

اوغلو گئده‌ن آنانین،

گؤزلرینده یاش قالار

 

سویون بندینه قوربان،

یارین فندینه قوربان.

یار آتینی یهرلر،

سینه بندینه قوربان.

 

سو گلیر گیله ـ گیله

بولبوللر گلیر دیله.

یاریمی باغدا گؤردوم،

باتیبدیر قیزیل گوله.

 

سو گلر آخار، دویماز،

داغ ـ داشی یاخار، دویماز.

گؤزلریم یار گؤزونه،

اؤلونجه باخار، دویماز

 

ائله‌دیمی سو یازدا،

آخار گئده‌ر سو یازدا.

من یاری گؤرمه‌میشم،

كئچن یازدا، بو یازدا.

 

سودا یاندی…

اود یاندی، سودا یاندی.

دردیمی سویا دئدیم،

اود توتدو، اودا یاندی.

 

دوشن یئری…

آتلانیب، دوشن یئری.

گؤز یاشیم اودا دؤنوب،

یاندیرار دوشن یئری.

 

آلتیمدا كیلیم یاندی،

اود دوشدو، كیلیم یاندی.

بالا، بالا دئمكده‌ن،

آغیزیمدا دیلیم یاندی.

 

اوزه‌رلیك دانا ـ دانا،

اوجاغدان گؤتورسانا.

بالا ـ بالا دئمكده‌ن،

نظری بد اولانین،

گؤزلری اوددا یانا.

 

كؤینه‌یین گولو یانسین،

اود توتسون، گولو یانسین.

سنی منده‌ن ائده‌نین،

آغزیندا دیلی یانسین.

 

اوجاغین اودو كئچدی،

یئل ووردو، اودو كئچدی.

نه باخیرسان آی اوغلان،

سئوگیلین بودو كئچدی.

جمهوری خود مختار نخجوان

این مقاله نیازمند تمیزکاری است. لطفاً تا جای امکان آن‌را از نظر املا، انشا، چیدمان و درستی بهتر کنید، سپس این الگو را از بالای مقاله بردارید. محتویات این مقاله ممکن است غیر قابل اعتماد و نادرست یا جانبدارانه باشد یا قوانین حقوق پدیدآورندگان را نقض کرده باشد.

Naxçıvan Muxtar Respublikası

نخجوان

پایتخت

شهر نخجوان

زبان رسمی

ترکی آذربایجانی

جمعیت

 - 

تخمین جمعیت (۲۰۰۷)

۳۹۸٬۰۰۰ 

 - 

تراکم جمعیت

۷۰٫۷۶‎/km^۲‏ 

واحد پول

منات آذربایجان (AZN)

منطقه زمانی

EET (ساعت جهانی+۴)

 - 

تابستانی (DST)

EEST (ساعت جهانی)

جمهوری خودمختار نخجوان بخشی از جمهوری آذربایجان است که مرکز آن شهر نخجوان است. شهر نخجوان ۱۲ کیلومتر مربع وسعت دارد و کل جمهوری از ۸ شهر، ۸ شهرستان و در حدود ۲۰۳ روستا تشکیل شده‌است.

در ۹ فوریه سال ۱۹۲۴ میلادی نخجوان به صورت جمهوری خودمختار تأسیس شد. این جمهوری دارای یک شهر مرکزی «نخجوان» و هشت بخش مرکزی «اردوباد، جلفا، بابک، شرور، شاهبوز، سدرک و کنگرلی» است. این جمهوری خودمختار در جنوب قفقاز و شمال رود ارس واقع شده و از شمال و مـشرق مــحدود بــه جــمهوری ارمنستان از جنوب محدود بــه ایران و از غرب محدود به ترکیه است. طول مرزهای این جمهوری با «جمهوری ارمنستان» ۲۲۴ کیلومتر، «جمهوری اسلامی ایران» ۱۶۳ کیلومتر و «جمهوری ترکیه» ۱۲ کیلومتر است. مساحت این جمهوری خودمختار ۵۵۰۰ کیلومتر و شمار اهالی آن در سال ۱۹۸۳ میلادی بالغ بر ۲۵۷۴۰۰ نفر و در سال ۲۰۰۱ میلادی تقریباً بالغ بر ۴۰۰ هزار نفر تخمین زده شده‌است.

محتویات

[نهفتن]

• ۱ تاریخ نخجوان
• ۲ ریشه نام نخجوان
• ۳ جغرافیای نخجوان
• ۴ جمعیت
• ۵ ساختار سیاسی
• ۶ اوضاع اقتصادی
• ۷ آموزش و فرهنگ
• ۸ خط و زبان
• ۹ منبع

تاریخ نخجوان [ویرایش]

این کشور در سده‌های ۹ و ۸ پیش از میلاد زیر سلطه دولت «اورارتو» قرارگرفت. در زمان پادشاهی «منوئه» (۸۱۰-۷۷۸ پیش از میلاد مسیح) لشکریان «اورارتو» با گذشتن از رود ارس به سوی شمال و جلگه ایروان تاختند. و قسمت‌هایی از این سرزمین را به تصرف خود درآوردند. «منوئه» برای حفظ نواحی تسخیر شده، در ساحل راست شمالی رود ارس نزدیک روستایی که اکنون به نام ترکی «داش‌بورون» معروف است مرکز اداری تأسیس کرد، و آن را «منوآهینیلی» MENUAHINILI نامید.

در سده هفتم پیش از میلاد بخشی از اراضی تابع دولتهای «ماننا» و ماد بود. ولی در سده هشتم پیش از میلاد بخشی از شاهنشاهی (امپراتوری) هخامنشیان شد. از آن پس فرمانروایان ارمنی از دودمان یرواندی بر نخجوان حکم راندند. و این کار با موافقت کئر پادشاه هخامنشی صورت گرفت.

بعد از «یرواندیان» دودمان «ارتاشیان» و سپس اشکانیان بر نخجوان حکم‌فرامایی کردند و نخجوان بخشی از سرزمین اتورپاتکان شد. بعدها این سرزمین به دو گروه از «ناخارارهای» ارمنی تعلق یافت. شمال آن در اختیار دودمان «سیونی» و جنوب آن زیر فرمان دودمان «آرتسرونی» قرار گرفت.

در سده سوم میلادی نخجوان به همراه بخش شرقی قفقاز و منطقه آلبانیا تابع دولت ساسانی بود، و شاهان ساسانی مرزبانانی بر این سرزمین می‌گماردند. در پیکارهای میان دولتهای ایران و روم و بعدها ایران و بیزانس، نخجوان بارها مورد تاخت وتاز قرار گرفت در این سرزمین آتشکده‌های متعددی وجود داشته‌است. و در این حین کلیساهایی نیز درآن منطقه بناگردید. از آثار بجای مانده از آن زمان می‌توان دریافت که زرتشتیان و مسیحیان درکنار یکدیگر زندگی می‌کردند.

این جمهوری خودمختار براساس معاهده ترکمنچای در سال ۱۸۱۸ میلادی از ایران، و در سال ۱۹۱۸ میلادی توسط ارمنی‌ها از خاک جمهوری آذربایجان جدا گردید اما با اعلام خودمختاری در ترکیب جمهوری آذربایجان قرار گرفته‌است. بعد از فروپاشی شوروی و آغاز جنگ ارمنستان و آذربایجان، ارتباط زمینی نخجوان با باکو قطع شد.

آئین مسیحیت در سده چهارم میلادی توسط «گریگور» مشهور، و تیرداد سوم یا تیرداد بزرگ، شاه ارمنستان، رواج یافت. از این به بعد آئین زرتشت در معرض نابودی قرار گرفت.

در سده‌های ۵ و ۶ میلادی یکی از مناطق مرزبان نشین ساسانی، نخجوان بود. اواخر سده ۶ میلادی بخشی از نخجوان، از جمله ناحیه «سیونیک» ضمیمه خاک «آتورپادکان» شد. از قرن ۴ تا ۱۱ میلادی کرسی اسقفی «اساقفه» وابسته به دودمان مرادابتونی «مردبد» در نخجوان قرار داشت. سده ۴ میلادی هزاران ارمنی و یهودی «نخجوان، به ویژه شهر مرکزی آن سکنی داشتند. درنیمه نخست سده ۶ میلادی درنخجوان مرکز ضرب سکه‌های ساسانی دایر شد. درعهد جنگهای «ایران» و «بیزانس» درسال ۶۲۵ میلادی هراکلیوس طی لشکرکشیهای خود شهر و بخشی از سرزمین نخجوان را ویران کرد.

در سالهای ۴۱۲-۴۱۱ هجری قمری «غزان» به سرزمین «وسپوهرگان» که شامل نواحی «وان»، «اردوبار» و «نخجوان» بود، حمله بردند. بعضی تاریخ‌نگاران از وجود پیکارهایی میان ارمنیان و ترکان نخجوان در «دوین»(DVIN) خبر داده‌اند.

نخجوان در سده‌های ۱۰ و ۱۱ میلادی (۴ و ۵ هجری) از شکوفایی برخوردار بود ولی از آن پس غزان به سرزمین مزبور هجوم آوردند. در سده ۱۲ میلادی (۶هجری قمری) نخجوان تابع دولت «ایلدگزها» بود. در شهر نخجوان کلیساها، مساجد و کاروانسراهای متعددی وجود داشت که بسیاری از آنها توسط ترکها و آذری‌ها به خرابه تبدیل شده‌اند و یا به کل برچیده شده‌اند. سال ۱۲۲۱ میلادی (۶۱۸ هجری قمری) مغولان به نخجوان حمله بردند. در سال ۱۲۲۵ میلادی، ۶۲۲ هجری قمری «جلال‌الدین محمدخوارزمشاه» بر نخجوان حکم راند.

در سده‌های ۱۱ و ۱۲ هجری (۱۶ و ۱۷ میلادی) و دوران جنگهای ایران و عثمانی، اراضی نخجوان بارها به میدان جنگ سپاهان دو کشور تبدیل شد.

در قرن ۱۱ هجری (سال ۱۰۱۲ هجری قمری)، ۱۶۰۳ میلادی شاه عباس برای بازپس گرفتن ولایات شمال غربی ایران از دولت عثمانی به آذربایجان لشکر کشید. شاه عباس با روش خاصی که در جنگها داشت توانست بخش بزرگی از آذربایجان، قره‌باغ، ارمنستان ونخجوان را از ترکان بازپس گیرد. در سال ۱۱۳۷ هجری قمری پایان عصر صفویان حاکم بر نخجوان کلید خورد و ولایت به پسر عسگرشاه طهماسب تسلیم شد. در پیکاری که میان نادرشاه افشار و «تیمورپاشا» درگرفت، سردار ترک شکست خورده این شکست سبب شد که «علی‌پاشا» طی نامه‌ای متذکر گردد که آماده‌است «قلعه نخجوان» را رها کند و به قسطنطنیه باز گردد.

در دوران جنگهای ایران وروس (۱۸۲۶ـ۱۸۲۸میلادی)، نخجوان از سوی ارتش روسیه تزاری اشغال شد و طبق معاهده ترکمنچای اراضی این سرزمین به تصرف دولت روسیه درآمد. در سال ۱۸۴۱ میلادی «قرن ۱۹ میلادی» نخجوان تابع حکومت گرجستان و در سال ۱۸۴۶ میلادی تابع حکومت ایروان «ارمنستان» شد. و درسال ۱۹۱۸ میلادی نخجوان تحت اشغال نیروهای ترک قرار گرفت.

بعد از شکست عثمانی‌ها در جنگ جهانی اول، ترکیه جمهوری ارس را در این ناحیه تشکیل داد. این جمهوری تا ژانویه سال ۱۹۱۹ میلادی که نیروهای انگلیسی نخجوان را اشغال کردند وجود داشت. پس از آن، در نخجوان تشکیلات جدیدی در شکل فرمانداری نظامی تحت قیومت انگلیس به وجود آمد، ویک داشناک ریاست حکومت نخجوان را به عهده گرفت. داشناک‌ها سعی کردند تا این منطقه را اشغال کنند اما انگلیسی‌ها سرانجام از روس‌های بلشویک در قفقاز شکست خورده و از نخجوان و قفقاز عقب‌نشینی کردند.

در ۲۸ ژوئیه سال ۱۹۲۱ میلادی سه ماه پس ازتأسیس دولت شوروی سوسیالیستی، نخجوان نیز به صورت یک جمهوری شوروی سوسیالیستی تأسیس شد. و در تاریخ ۹ فوریه سال ۱۹۲۴ میلادی نخجوان به صورت جمهوری خودمختار وجزئی از جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجان درآمد و نخستین قانون اساسی آن درسال ۱۹۲۶ میلادی به تصویب رسید.

نخجوان درترکیب کشور آذربایجان یک جمهوری خودمختار است که پیوستگی ارضی وجغرافیایی با پیکره اصلی خاک جمهوری آذربایجان ندارد. این جمهوری خودمختار از جنوب وشمال غربی با جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ترکیه و از شمال و شمال شرقی به جمهوری ارمنستان محدود شده و با جمهوری اسلامی ایران ۱۶۳ کیلومتر مرز مشترک دارد. خطوط مرزی نخجوان با جمهوری اسلامی ایران طی معاهده ترکمنچای مشخص شده‌است و مرزهای این کشور، جمهوری ترکیه و جمهوری ارمنستان به موجب موافقت‌نامه «قارص» مشخص گردیده‌است.

جمهوری خودمختار نخجوان با مساحت ۵۵۰۰کیلومتر مربع دارای سرزمینی پست است. مرتفع‌ترین قلعه این جمهوری خودمختار حدود ۳۹۰۴ متر ارتفاع دارد که به نام «قاپی جیق» معروف است.

منطقه خودمختار نخجوان در ارتفاع ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ متری، دارای آب و هوای قاره‌ای خشک، با زمستانی سرد وخشک و تابستانی گرم است. مناطق جنگلهای کوهستانی آب و هوای نیمه معتدل دارند.

میزان بارندگی درنواحی مختلف جمهوری خودمختار نخجوان ۲۰۰ الی ۳۰۰ میلی‌متر و در کوهپایه‌ها وارتفاعات کم ۳۰۰ تا ۹۰۰ میلیمتر است.

در این جمهوری خودمختار حدود ۴۰۰ رودخانه بزرگ و کوچک وجود دارد که رود «ارس» از جمله آنهاست، بعد از رود ارس مهم‌ترین رودهای نخجوان عبارت‌اند از: «آرپاچائی، نخجوان چائی، الینجه چائی وگیلان چائی»

رود ارس درمرز میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری خودمختار نخجوان قرار دارد، بزرگ‌ترین شاخه رودکر است. طول این رود ۱۰۷۲ کیلومتر و حوزه آن ۱۰۲۰۰ کیلومتر مربع است. ارس از دامنه‌های کوه بیسؤل Bingöl در ترکیه سرچشمه می‌گیرد، بعد از پیوستن رودخانه آخوریان دردشت «آغری‌داغ» جریان می‌یابد و در این جا به شاخه‌هایی تقسیم می‌شود.

شاخه‌های اصلی عبارت‌اند از: آخوریان، رازدان، آرپاچای، ووروتان، قوتورچای و قره سو.

این رود سالانه ۶/۷ کیلومتر مکعب آب و ۱۶ میلیون تن رسوبات را حمل می‌کند.

 

بر پایه سرشماری سال ۲۰۰۹ جمعیت نخجوان بالغ بر ۳۹۸٬۰۰۰ بود.^[۴] در سال ۱۹۹۹ حدودا ۹۹٪ جمعیت ترک آذربایجانی بودند همراه با ۰٫۱۵٪ روس

 

مرکز تصمیم‌گیری این جمهوری خودمختار «مجلس عالی» آن است اما درتصمیمات مهم حیاتی و سیاسی بویژه در مسائل خارجی تابع باکو است. رییس مجلس عالی که شخص اول سیاسی نخجوان است، در مسائل کلی و سیاست خارجی با باکو هماهنگی می‌کند.

ارگانها ومراکز قانون‌گذاری واجرایی جمهوری خودمختار نخجوان عبارت‌اند از:

۱ـ مجلس قانون گذاری با ۱۱۰ عضو

۲ـ قوه اجراییه با ترکیب وزراء

۳ـ دادگاه عالی:

الف) دادستانی ب) دادگاه اقتصادی

همچنین این جمهوری دارای پارلمانی متشکل از ۴۵ نماینده‌است که به جز امور مربوط به سیاست خارجی و دفاع، تعیین مسؤولین اجرایی جمهوری را به عهده دارد.

بر اساس قانون اساسی جمهوری آذربایجان، رییس پارلمان جمهوری معاون رییس مجلس ملی جمهوری آذربایجان نیز هست.

در ماده ۱۶۳ قانون اساسی، در مورد جمهوری خودمختار نخجوان می‌خوانیم:

«جمهوری خودمختار نخجوان حکومت خودمختار درترکیب جمهوری آذربایجان است»

و در ماده ۱۶۴ در مورد حاکمیت در جمهوری خودمختار نخجوان می‌خوانیم:

«قوه مقننه در جمهوری خودمختار نخجوان مجلس عالی، قوه مجریه هیأت وزراء و قوه مقننه دادگاه‌های جمهوری خودمختار نخجوان است»

نمایندگان مجلس عالی نخجوان بمدت ۵ سال انتخاب می‌شوند. رییس این مجلس، شخص اول جمهوری خودمختار نخجوان است. یکی از وظایف این مجلس تصویب قانون اساسی جمهوری خودمختار نخجوان است. به شرطی که با قانون اساسی و سایر قوانین جمهوری آذربایجان در تضاد نباشد:

در ۱۸ آوریل ۱۹۲۶ میلادی کلیه مردم نخجوان به این نوع حکومت و قانون‌گذاری و نحوه اداره جمهوری خودمختار رأی مثبت دادند.

درسالهای ۱۹۳۷ و ۱۹۷۸ میلادی مردم با نگرشی جدید در قانون اساسی دوباره به نوع حکومت قبلی رأی اعتماد دادند وسرانجام در ۱۷نوامبر سال ۱۹۹۱ میلادی جمهوری خودمختار نخجوان با تغییرات کلی در قانون اساسی داد. قانون‌های سوسیالیستی قبل را تا اندازه‌ای حذف و نام آن را جمهوری سوسیالیستی نخجوان به جمهوری خودمختار نخجوان تغییر کرد.

 

بعد از جنگ جمهوری ارمنستان وجمهوری آذربایجان و اشغال اراضی این کشور، صنایع رشد قابل ملاحظه‌ای نداشت و با بسته شدن راه ارتباطی جمهوری خودمختار نخجوان با جمهوری آذربایجان درزمان شروع جنگ، این جمهوری در وضع بحرانی خاصی قرار گرفت. صنایع متحمل خسارت سنگینی شدند و روند صادرات به میزان چشمگیری کاهش یافت.ولی طی سالیان اخیر میزان توسعه و پیشرفت اه به عینه قابل مشاهده می‌باشد که در این راه می‌توان به نقش کشور ترکیه و ایران اشاره کرد. ساخت کارخانه‌های کوچک، نیروگاه برق، فرودگاه زیبا و بین الملیی این جمهوری نشان از توسعه و تکامل ان دارد. از نظر رفاهی نیز وجود چندین بیمارستان مدرن باعث شده تا مسافرین کمتری از بابت درمان وارد ایران شوند از جمله می‌توان به چند کلینیک دندانپژشکی / قلب که با مشارکت متخصصین ایرانی و ترک در حال حاضر به ارائه خدمات به مردم این جمهوری می‌باشند

 

در سال ۱۹۸۳ میلادی شمار واحدهای آموزشی جمهوری خودمختار نخجوان به ۲۰۶ واحد رسید که ۶۱ هزار نفر در آن به تحصیل مشغول بودند. در حال حاضر تقریباً ۲۱۸ واحد آموزشی در این جمهوری خودمختار وجود دارد که تعداد ۶۳۱۷۰ نفر مشغول به تحصیل هستند.

از سال ۱۹۷۰ میلادی به بعد آموزشگاه‌های شبانه‌روزی، تحصیل غیر حضوری، کودکستان، مهدکودک، مراکز آموزشی تربیتی، انیستیتوها، مراکز تعلیم حرفه و شغل و خانه‌های هنر و دیگر مراکز آموزشی دایر شد و درحال حاضر تقریباً ۷۸۷۷ معلم ومدرس مشغول تدریس هستند.

از سال ۱۹۶۷ میلادی تربیت مدرس شاخه‌ای از دانشگاه تربیت معلم جمهوری آذربایجان در جمهوری خودمختار نخجوان احداث شد. و در سال ۱۹۷۲ میلادی تربیت مدرس از دانشگاه حالت رسمی به خود گرفت و مستقل شد و در سال ۱۹۹۰ میلادی به دانشگاه ملی جمهوری خودمختار نخجوان تغییر نام داد.

در این جمهوری خودمختار تقریباً ۲۷۰ کلوپ، ۲۸۳ کتابخانه و ۲۰۰ مرکز پخش فیلم وجود دارد. روزنامه دروازه «شرق» اولین روزنامه این جمهوری است.

رادیو جمهوری خودمختار نخجوان از سال ۱۹۳۱ میلادی فعالیت خود را شروع کرد و از سال ۱۹۶۵ میلادی نیز فعالیت تلویزیون آغاز شد.

در این جمهوری خودمختار آمفی‌تئاتر ملی، موسیقی ملی وسنتی، ارکستر ملی، آوازه‌های محلی وموزه‌های تاریخی و ادبیات فعال هستند، ازجمله موزه‌های جمهوری خودمختار نخجوان می‌توان به حیدرعلیف، حسین جاوید، تاریخ، اردوباد....اشاره داشت.

 

در ویکی‌انبار منابعی در رابطه با نخجوان موجود است.

خط رایج در این جمهوری خودمختار تا سال ۱۹۲۹ میلادی خط فارسی بود. در این سال تحت تأثیر و نفوذ روشنفکران، خط مردم به خط لاتین تغییر یافت و تا سال ۱۹۳۹ میلادی از آن استفاده شد. در سال ۱۹۳۹ میلادی با اعمال سیاست‌های استالین دریکسان سازی خط در اتحاد جماهیر شوروی سابق خط مردم نیز با مختصر تفاوت به خط سریلیک یا کریلیک تغییر پیدا نمود و تا سال ۱۹۹۱ میلادی به‌عنوان خط رسمی این جمهوری خودمختار بکارگرفته شد. در سال ۱۹۹۲ میلادی پارلمان جمهوری آذربایجان خط رسمی این جمهوری را خط لاتین و زبان آن را که قبلاً آذربایجانی نامیده می‌شد به زبان ترکی آذری تغییر داد.

اصحاب کهف نخجوان

- اصحاب کهف -نخجوان - پله های جنت باغی 

توسط Minaei

این عکس برای گوگل ارث انتخاب شده است [?] - ID: 34162796

 

نخجوان

Julfa, Azerbaijan (city)

From Wikipedia, the free encyclopedia

Jump to: navigation, search

For other places with the same name, see Julfa (disambiguation).

Coordinates: 38°57′21″N 45°37′51″E / 38.95583°N 45.63083°E / 38.95583; 45.63083

Julfa Culfa
—  City and Municipality  —
Julfa
Coordinates: 38°57′21″N 45°37′51″E / 38.95583°N 45.63083°E / 38.95583; 45.63083
Country	Azerbaijan
Autonomous republic	Nakhchivan
Population^[citation needed]
- Total	10,785
Time zone	AZT (UTC+4)
- Summer (DST)	AZT (UTC+5)

Julfa (Azerbaijani: Culfa), formerly Jugha (Armenian: Ջուղա, sometimes transliterated as Djugha^[1]) and also rendered as Djulfa,^[2] Dzhul’fa, Jolfa, Dzhulfa, Džulfa, Jolfā, Jolfā-ye Nakhjavān (Persian: جلفای نخجوان), is the administrative capital of the Julfa Rayon administrative region of the Nakhchivan Autonomous Republic in Azerbaijan.

Julfa is separated by the Araks River from its namesake, the town of Jolfa on the Iranian side of the border. The two towns are linked by a road bridge and a railway bridge.

Contents

[hide]

• 1 History
• 2 The archaeological site of Old Julfa and destruction of the Julfa cemetery
  • 2.1 Its destruction
• 3 Julfa in culture
• 4 Notes
• 5 Further reading
• 6 External links

 

Traditionally, the king of Armenia, Tigranes I, was said to have be the founder of Jugha.^[3] Existing as a village in the early Middle Ages, it grew into a town between the 10th and 13th centuries, with a population that was almost entirely Armenian.^[4] For a time, Jugha was one of the most important settlements in medieval Armenia.^[5][6] It became prosperous during the 15th to the 17th centuries due to the role its Armenian merchants played in international trade: the caravans of those merchants travelled the ancient trade routes from Persia, India, South-East Asia and the Middle East, to Russia, the Mediterranean, and North-West Europe.^[7]

Two Julfa khachkars c. 1602 and 1503, removed from the Julfa graveyard before its destruction and now on display within the precincts of Etchmiadzin, Armenia.

In 1603, Shah Abbas I of Persia retook Jugha from the Ottoman Empire and was seen as a liberator by its Armenian population. By 1605, however, Abbas had realized that he was unable to defend the territory along the Aras River from incursions by the Ottomans. His solution was to evacuate the region, undertaking a scorched earth policy to prevent its wealth and population falling into Ottoman hands. In October 1605, the Shah issued an edict declaring that the entire population of Jugha must leave their homes^[8] and move deep into the Persian Empire.^[3][7][9]

According to 17th century chronicler Arakel of Tabriz,^[10] the edict stated that they had three days to leave or face being massacred. Another eyewitness, Augustus Badjetsi, Bishop of Nakhijevan, wrote:^[11]

“

[The Persians entered the Armenian villages] like thunder from the sky... We left houses full of goods, the herds in the fields ... the entire population was turned out of their land ... how many were pushed out at the point of swords and spears ... their moans and groans reaching the skies.

”

About three thousand families were deported from Julfa, and many drowned while attempting to cross the Aras. After the deportation was completed, the town was destroyed by fire to prevent the inhabitants from returning.^[7] The deportees were taken to an area near Esfahan in Persia (now Iran), where a new town, New Julfa, was established. New Julfa is now a district of Esfahan, and still contains a small Armenian population.

In 1606, a second deportation was made of inhabitants that had escaped the first deportation.

In the 17th century a small settlement was founded amid the ruins of the destroyed town, which, in 1747, became part of the Nakhchivan khanate. At the start of the 19th century this settlement moved to a new location three kilometres to the east of the historical town, at the point where the Yernjak River flows into the Aras. After the Treaty of Turkmenchay in 1828, the village of Julfa became the official border crossing between Persia and Russia, containing state customs services, a garrison and post office.

The town became part of the Armenian oblast from 1840 to 1847, and then part of the Erevan Gubernia of the Russian Empire between 1847 and 1917. Following the Russian Revolution, between 1918 to 1920 Julfa was the subject of a territorial dispute between the Democratic Republic of Armenia and the Azerbaijan Democratic Republic. As a result of the Treaty of Kars, it became part of the Nakhchivan Autonomous Soviet Socialist Republic under the Transcaucasian SFSR in 1922, which itself became part of the Azerbaijan SSR in 1936.

During the conflict between Azerbaijan and Armenia over the status of Nagorno-Karabakh from 1988 to 1994, the remainder of the Armenian population (which had been slowly declining due to emigration during the Soviet era)^{[citation needed]} either fled or was forcibly deported to Armenia.^{[citation needed]}

 

A photograph taken in 1915 by Aram Vruyr showing part of the medieval Armenian cemetery of Julfa.

At the beginning of the 20th century, the remains of the medieval settlement included a massive ruined bridge, two large caravanserais (one on the Iranian side of the border), the walls of a fortress, and several Armenian churches. The most notable remnant from old Julfa was the town's huge Armenian cemetery, located to the west of the ruined city, on three low hills divided by small valleys, which contained the largest surviving collection of Armenian khachkar tombstones, most dating to the 15th and 16th centuries. One of the earliest references to the site is that of the French Jesuit missionary Alexander de Rhodes, who wrote that during his visit in 1648 he saw over ten thousand tombstones. However, a large number of the stones were destroyed during the construction of the railway line to Julfa early in the 20th century.

According to Argam Aivazian's investigations at the cemetery from 1971 to 1973, there were, either upright or fallen, 462 khachkars on the first cemetery hill, 1,672 khachkars on the second, and 573 on the third. In addition to these khachkars there were in the same cemetery more than a thousand ram-shaped, gabled, or flat tombstones. An additional 250 khachkars were counted in the cemetery of the nearby Amenaprkich monastery and in other parts of the city site. The number of khachkars and ram-shaped tombstones buried in the earth or in fragments, in the main cemetery and elsewhere, was estimated to be more than 1,400.^[12]

[edit] Its destruction

Main article: Khachkar destruction in Nakhchivan

Between 1998 and 2006 the entire cemetery was destroyed. The various stages of the destruction process have been documented by photographic and video evidence taken from the Iranian side of the border.^[13][14][15] Government and state officials of Azerbaijan have denied that any destruction has taken place, stating that an Armenian cemetery never existed on the site and that Armenians have never lived in Julfa. Azerbaijan has, to date, refused neutral observers access to the site.^[16] The European Parliament has formally called on Azerbaijan to stop the demolition as a breach of the UNESCO World Heritage Convention.^[17] According to its resolution regarding cultural monuments in the South Caucasus, the European Parliament "condemns strongly the destruction of the Julfa cemetery as well as the destruction of all sites of historical importance that has taken place on Armenian or Azerbaijani territory, and condemns any such action that seeks to destroy cultural heritage."^[18] In 2006, Azerbaijan barred the European Parliament from inspecting and examining the ancient site,^[19] stating that by passing the previously-mentioned resolution the Parliament had committed a hostile act against Azerbaijan. The Institute for War and Peace Reporting reported on April 19, 2006 that "there is nothing left of the celebrated stone crosses of Jugha."^[20]

After several more postponed visits, a renewed attempt was planned by Parliamentary Assembly of the Council of Europe (PACE) inspectors for August 29 - September 6, 2007, led by British MP Edward O'Hara. As well as Nakhchivan, the delegation would visit Baku, Yerevan, Tbilisi, and Nagorno Karabakh.^[21] The inspectors planned to visit Nagorno Karabakh via Armenia, and had arranged transport to facilitate this. However, on August 28, the head of the Azerbaijani delegation to PACE released a demand that the inspectors must enter Nagorno Karabakh via Azerbaijan. On August 29, PACE Secretary General Mateo Sorinas announced that the visit had to be cancelled because of the difficulty in accessing Nagorno Karabagh using the route required by Azerbaijan. The Ministry of Foreign Affairs in Armenia issued a statement saying that Azerbaijan had stopped the visit "due solely to their intent to veil the demolition of Armenian monuments in Nakhijevan".^[22]

 

The sudden and dramatic downfall of Old Julfa in the 17th century made a deep and lasting impression on Armenian society and culture. During the 19th century, poets such Hovhanness Toumanian and historians such as Ghevond Alishan produced works based on the event. The emotions raised as a result of the destruction of the graveyard in 2006 indicates that the fate of Julfa still resonates within contemporary Armenian society.

 

1. ^ (Armenian) Ayvazyan, Argam. «Ջուղա» (Jugha). Armenian Soviet Encyclopedia. vol. ix. Yerevan, Armenian SSR: Armenian Academy of Sciences, 1983, pp. 549-550.
2. ^ The Encyclopaedia of Islam‎, by Hamilton Alexander Rosskeen Gibb, Union académique internationale - 1960- p. 275
3. ^ ^{a b} Julfa, Encyclopedia of Brokgauz and Efron
4. ^ Армяно-Иранские связи в эпоху правления шаха Аббаса Первого. Родионова Е. М. 2007
5. ^ ArmSSR, Great Soviet Encyclopedia
6. ^ Visions of Ararat, By Christopher J. Walker, p. 13
7. ^ ^{a b c} Julfa, Great Soviet Encyclopedia
8. ^ Apocrypha, Pseudepigrapha and Armenian Studies, By Michael E. Stone, p. 810
9. ^ Julfa, Словарь современных географических названий
10. ^ History, Arakel Vardapet Davrizhetsi, Vagharshapat, 1896
11. ^ Quotes are from the English translation in Aivazian's Djugha - the original source being Choice Selections from Armenian Chronicles, K. Patakanian, St. Petersburg, 1884, page 6 (in Armenian)
12. ^ "The Medieval City of Jugha", Lucy Der Manuelian and Steven Sim, in "The Destruction of Jugha", Berne, 2006. p19-46.
13. ^ "World Watches In Silence As Azerbaijan Wipes Out Armenian Culture". The Art Newspaper. 2006-05-25. http://www.theartnewspaper.com/article01.asp?id=281. Retrieved 2006-05-25. 
14. ^ "Tragedy on the Araxes". Archaeology. 2006-06-30. http://www.archaeology.org/online/features/djulfa/index.html. Retrieved 2006-06-30. 
15. ^ Armenica.org: Destruction of Armenian Khatchkars in Old Jougha (Nakhchivan)
16. ^ "Will the arrested minister become new leader of opposition? Azerbaijani press digest". REGNUM News Agency. 2006-01-20. http://www.regnum.ru/english/574041.html. Retrieved 2006-01-20. 
17. ^ European Parliament Resolution on the European Neighbourhood Policy - January 2006
18. ^ European Parliament On Destruction of Cultural Heritage
19. ^ Castle, Stephen (2006-05-30). "Azerbaijan 'Flattened' Sacred Armenian Site". London: The Independent. http://news.independent.co.uk/europe/article621782.ece. Retrieved 2006-05-30. 
20. ^ "Azerbaijan: Famous Medieval Cemetery Vanishes". Institute for War and Peace Reporting. 2006-04-19. http://iwpr.net/index.php?p=crs&s=f&o=261191&apc_state=henpcrs261191. Retrieved 2006-04-19. 
21. ^ "Pace Mission to Monitor Cultural Monuments", S. Agayeva, Trend News Agency, Azerbaijan, Aug 22 2007.
22. ^ Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia, Press Release 29-08-2007.

• Julfa, Azerbaijan (city) at GEOnet Names Server

 

• (Armenian) Ayvazyan, Argam. Ջուղա (Jugha). Yerevan, Armenian SSR: Sovetakan Grogh, 1984.
• Argam Aivazian, Nakhijevan: Book of Monuments / Նախիջեւան. գիրք հուշարձանաց, Yerevan, 1990. OCLC 26842386
• Baltrušaitis, Jurgis and Dickran Kouymjian. "Julfa on the Arax and Its Funerary Monuments" in Études Arméniennes/Armenian Studies In Memoriam Haig Berberian. Lisbon: Galouste Gulbenkian Foundation, 1986.
• Switzerland-Armenia Parliamentary Group, The Destruction of Jugha, Bern, 2006.

Wikimedia Commons has media related to: Julfa, Azerbaijan (city)

• Azerbaijani vandalism against Armenian cultural monuments in Old Julfa tape on YouTube.
• Old Jugha page on Armeniapedia
• Djulfa Virtual Memorial and Museum Documenting Cultural Destruction in Nakhichevan
• Destruction of Jugha khachkars by Azeri soldiers captured in photos and movie clips.
• Regnum News Agency report. giving response of Azerbaijan to reports of the destruction of the cemetery.
• IWPR report by a reporter who did not actually visit the graveyard site.
• Archive 1 Archive 2 Two archives of news reports on the issue of the Julfa graveyard's destruction.
• The New Tears of Araxes Documents the destruction of thousands of ancient Armenian headstones by the Azerbaijani authorities in Julfa (Jugha), Nakhchivan.

[hide]v · d · eJulfa Rayon

Capital: Julfa

Bənəniyar, Boyəhməd, Camaldın, Dizə, Əbrəqunus, Əlincə, Ərəfsə, Ərəzin, Gal, Göydərə, Göynük, Gülüstan, Kırna, Ləkətağ, Milax, Nəhəcir, Qazançı, Qızılca, Saltaq, Şurud, Teyvaz, Xanəgah, Xoşkeşin, Yaycı

کیم دئییر هاراسی قورویوب اورمو گولونون

اورمو گولو..

علیرضا قاسم زاده دهدار دان (من آلاوام آدلی ) بیر اثر

من وطن شاعيريم
 ائليمين نيسگيلي يم
   حَقّ سوزويم
درويشم ، صاف گوزگويم
 جرگه ده سر حَلقه يم
      »خَلوَتي « لَر كُوزويم
عارفم
عارفم ، سانكي » حقيقت «گوزويم
 شيخ »اشراق « كي ، دييه رديز - ئوزويم
`````
حِكمَتين ، مَعرفتين - دالغالاريندا سوزورَم
عالمِ » خَلسه « دَه - من حَقّ كلامين دوزورَم
بير آمانسيز-اُوخ اولوب  عالم حالدا- اوزورَم
`````                           
من اِئلين دَستاني يام
 دوز لوگون حيراني يام
ايگيدلر دِوراني يام
  » توركو« لَر قورباني يام
مَن ائله قُوروقچويام
ياتمانام من اوياغام
ظَفَرين بايراقينا قيرميزي قان  لا - بوياقام
 دِئمه قوخدون
 دِئمه سيندين
  دِئمه پوسدون
   دِئمه سوسدون 
مرد- ايگيدلَر كيمي وورغون دارا-يام
بير قاويشماز- يارايام
تَپه ديرناق هارايام
`````
من گُونَش پارچاسي تَك بير آلاوام »2«
من اُودام
 من اُودام ، من آلاوام
           ظولماتين باغرين يارارام
آجي شاختاني ساويب
        كورپه لَره - ايلك - باهارام
اولكَه مه - يوردوما - صاديق اِئلدارام
» آزادليق « اِئلچي سي يَم
         سونمز- يورولماز- ايلقارام
من هامان » تورك « شاعيري
تورك اوغلو تورك -
             »تورك« اوردوسوندا - سردارام
هاردا حق اولسا - وارام
بير »قلندر « عَيّارام
سازلي سوزلو » دهدارام «

الهام گرفتن شکسپیر از منظومه های نظامی ( دکتر کامل احمد نژاد)

الهام گرفتن شکسپیر از منظومه‌های نظامی

برخی محققان اروپایی منظومه‌های نظامی را با نمایشامه‌های شکسپیر مقایسه کرده و به این نتیجه رسیده‌اند که شکسپیر از داستان‌های نظامی، مستقیم یا غیرمستقیم، الهام گرفته است.

به گزارش گفتار به نقل از خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، هفدهمین مجموعه درس‌گفتارهایی درباره‌ نظامی به شرح و تفسیر منظومه‌ لیلی و مجنون اختصاص داشت. این نشست با سخنرانی دکتر کامل احمد‌نژاد در مرکز فرهنگی شهر کتاب برگزار شد.

لیلی و مجنون سومین منظومه نظامی است که بیش از ۴۰۰۰ بیت دارد و موضوع آن عشق مجنون به لیلی است که عشقی توام با عفت است. نظامی این اثر را نیز همانند سایر آثارش می‌ستاید و آن را بحر روان لقب می‌دهد. هم زیبایی ظاهر و هم غنای باطنش را ستوده و می‌گوید که تاکنون کسی چنین اثری خلق نکرده است.

دکتر کامل احمدنژاد در ادامه سخنانش گفت: کسانی که با ادبیات فارسی آشنایی دارند، می‌دانند که نظامی یکی از پنج شاعر بزرگ ایران است. فردوسی در حماسه، مولوی در عرفان، سعدی در ادبیات تعلیمی، حافظ در غزل و سرانجام نظامی در منظومه‌های غنایی، قله‌های ادب ایران به‌شمار می‌روند. برخی محققان اروپایی منظومه‌های نظامی را با نمایشامه‌های شکسپیر مقایسه کرده و به این نتیجه رسیده‌اند که شکسپیر از داستان‌های نظامی، مستقیم یا غیر مستقیم، الهام گرفته است.

وی افزود: نظامی و خاقانی، شاعران مکتب آذربایجانند و نباید آنها را مربوط به سبک عراقی دانست. مکتب آذربایجان، سبکی بین خراسانی و عراقی است. مردم آذربایجان نیز مانند تمام ایرانیان به زبان فارسی شعر می‌گفتند و شعر می‌خواندند. این را من با دقت علمی می‌گویم و یک واقعیت تاریخی است. آنچه هم لهجه آذربایجانی گفته‌اند، منظور فارسی آذربایجانی است.

«قطران تبریزی»، قدیمی‌ترین شاعر آذربایجانی
وی افزود: قدیمی‌ترین شاعر آذربایجانی، «قطران تبریزی» است. گاه شعر او را با شعر رودکی و ناصرخسرو اشتباه گرفته‌اند و این نشان می‌دهد که میان شعر قطران و سخن آن دو شاعر، چه شباهت بسیاری بوده است. بعد از قطران، «مهستی گنجوی» را داریم که رباعیات او چاپ شده است، اگرچه هنوز تحقیقی جامع درباره او صورت نگرفته است. همسر مهستی، «پورخطیب گنجه» نام داشت که او هم از ذوق شاعری برخوردار بود. اینها شاعران آذربایجانی، پیش از نظامی، بوده‌اند.

احمدنژاد یادآور شد: از اواسط قرن ششم، مکتب ادبی بزرگی در آذربایجان پدید آمد که استاد آن «ابوالعلاء گنجوی» بود. ابوالعلاء، خاقانی و فلکی شروانی را تربیت کرد. در همان زمان، نظامی هم سرگرم سرودن اشعار خود بود. شاعرانی نیز از جاهای دیگر به آذربایجان آمده بودند که در میان آنها، «ظهیر فاریابی» و «اثیر اخسیکتی» از همه مشهورترند؛ اما شهرت هیچ کدام از آن سخنوران، به پای آوازه نظامی و خاقانی نمی‌رسد.

دلبستگی نظامی به ایران؛ همه عالم تن است و ایران دل
وی افزود: نظامی را باید شاعر آذربایجان و ایران دانست. ایران دارای مرزی است که آذربایجان هم جزیی از آن است. هنگامی که قصیده مشهور «ایوان مدائن» خاقانی را می‌خوانیم، درمی‌یابیم که او چه دلبستگی عمیقی به ایران داشته است یا هنگامی که نظامی می‌گوید: «همه عالم تن است و ایران دل»، علاقه او را به ایران درک می‌کنیم. به هر حال، نظامی جزو پنج تن شاعر بزرگ ایران است. آن پنج تن، به ترتیب تاریخی، عبارتند از فردوسی، نظامی، سعدی، مولوی و حافظ. خیام را هم اگر شاعر بدانیم، می‌توان به این پنج نفر اضافه کرد.

وی افزود: نظامی در قرن ششم می‌زیست. با اطمینان نسبی می‌توان سال ۵۳۵ قمری را سال تولد و سال ۵۹۹ را سال وفات او دانست. در این زمان، ادبیات در آذربایجان رونق بسیار داشت؛ اما شاعران، حال و روز خوشی نداشتند. آنها در دربار شاهی کوچکی به‌سر می‌بردند و با هم اختلافات فراوان داشتند. ماجرای خاقانی و ابوالعلاء گنجوی یا اختلاف خاقانی و مجیر بیلقانی، مشهور است. نظامی در چنین اوضاعی، هوشیارانه از دربارها کناره‌گیری کرد و ذوق خود را صرف سرودن پنج مثنوی کرد که هر کدام شاهکاری است. البته از او قصاید و غزلیاتی هم باقی مانده است که چندان قابل توجه نیستند.

این استاد دانشگاه یادآور شد: در میان پنج منظومه نظامی «مخزن الاسرار» نخستین اثر اوست؛ اما نسبت به چهار اثر دیگرش، از جهت جوهر ادبی، در سطح پایین‌تری قرار دارد؛ بدان سبب که نظامی هنگام سرودن «مخزن الاسرار»، جوان بود و می‌خواست فضل خود را نشان بدهد. او این اثر را به فخرالدین بهرام شاه، حاکم ارزنجان، تقدیم می‌کند.

هرچند در «تاریخ ابن بی بی» آمده است که منظومه نظامی با استقبال مواجه شد، اما به نظر می‌رسد که محافل ادبی آن روزگار، کار او را خیلی نپسندیدند. نظامی آن گاه که پختگی ادبی پیدا می‌کند، دست به سرودن «خسرو و شیرین» می‌زند که آن هم شاهکار دیگری است و منظومه‌ای عاشقانه و بسیار زیباست. از اینجا به بعد است که نظامی شهرت ادبی و هنری فراوانی می‌یابد و مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی افزود: نظامی «خسرو و شیرین» را به اتابکان آذربایجان که رقبای شروانشاهیان بودند، تقدیم می‌کند. شروانشاهیان که می‌دیدند اتابکان آذربایجان به سبب شهرت منظومه نظامی، آوازه‌ای یافته‌اند، از نظامی می‌خواهند که برای آنها هم داستان «لیلی و مجنون» را به نظم بکشد. البته شروانشاهیان تلاش می‌کردند که تبار خود را ایرانی نشان بدهند و برخی از آنها نام‌های ایرانی داشتند؛ اما در اصل از اعراب بودند.

وی افزود: به همین دلیل هم بود که از نظامی خواسته بودند داستان «لیلی و مجنون» را به شعر درآورد. نظامی با دو تن از شروانشاهیان، معاصر بود، یکی خاقان اکبر منوچهر و دیگری خاقان کبیر اخستان. اخستان با خط خود به نظامی نامه نوشته بود و تقاضای سرودن «لیلی و مجنون» را کرده بود. این نشان از جایگاه بلند هنری نظامی در آن زمان دارد.

وی افزود: نظامی با طول و تفصیل، ماجرای درخواست اخستان را مطرح کرده است. می‌گوید که دچار تردید شدم. نمی‌دانستم با داستانی که در بیابان و ریگزار می‌گذرد و نه درباری دارد و نه مجلس بزمی؛ چه کنم؟ نظامی می‌گوید اما پسرم از من خواست که داستان را به نظم بکشم «فرزند محمد نظامی/ آن بر دل من چو جان گرامی»

گفت: «لیلی مجنون ببایدت گفت/ تا گوهر قیمتی شود جفت». او پدر را تشویق می‌کند. نظامی آغاز به کار می‌کند و درمی‌یابد که آنقدرها هم داستان بی قابلیتی نیست. پس در چهارده ماه منظومه ۴ هزار بیتی «لیلی و مجنون» را در سال ۵۸۴ می‌سراید. این قطعی‌ترین تاریخ سرودن یکی از آثار نظامی است.

شاهکار نظامی در «لیلی و مجنون»
وی افزود: نظامی با سرودن «لیلی و مجنون»، اثری به وجود آورده که پیش از آن سابقه‌ای نداشته است. فقط در «الفهرست» ابن ندیم حکایت کوتاهی از قصه مجنون هست. در «الاغانی» هم چکیده‌ای از این ماجرا وجود دارد که بسیار مختصر است. حتی در نثر هم چیزی درباره سرگذشت مجنون نبوده است؛ اما نظامی از همان مختصر، داستانی پدید می‌آورد که شاهکار است و عظمت بسیاری دارد.

«کراسچفسکی» کتابی نوشته است به نام «ریشه‌های تاریخی و اجتماعی داستان لیلی و مجنون». او این سوال ساده را مطرح کرده که آیا چنین داستانی واقعیت داشته است یا افسانه است؟ کراسچفسکی که اهل لیتوانی بوده، دست به تحقیق گسترده‌ای زده است و آثار گوناگونی را به زبان‌های مختلف دیده و پس از بررسی‌های بسیار، به این نتیجه رسیده است که داستان «لیلی و مجنون» واقعیت دارد و مربوط به سال‌های ۷۰ تا ۸۰ هجری است.

 

دکتر کامل احمد نژاد ماکولو= لیلی مجنون گئرچک بیر بویدور

دکتر کامل احمدنژاد در درس گفتارهايي درباره نظامي گفت: درباره سابقه تاريخي داستان «ليلي و مجنون» جستجو کرده اند که آيا خود داستان حقيقت داشته، يا افسانه بوده است و به اين نتيجه رسيده اند که واقعيت داشته و در اوايل قرن اول هجري اتفاق افتاده است.

---

دکتر کامل احمدنژاد در درس‌گفتارهايي درباره‌ نظامي که در شهر کتاب مرکزي برگزار شد به بررسي و تحليل منظومه‌ ليلي و مجنون پرداخت و زيبايي‌هاي زباني و غناي دروني اين اثر ارزشمند نظامي را بازخواني کرد.

ليلي و مجنون سومين منظومه نظامي است که بيش از 4000 بيت دارد و موضوع آن عشق مجنون به ليلي که عشق توام با عفت است. نظامي اين اثر را نيز همانند ساير آثارش مي‌ستايد و آن را بحر روان لقب مي‌دهد. هم زيبايي ظاهر و هم غناي باطن‌اش را ستوده و مي‌گويد که تاکنون کسي چنين اثري خلق نکرده است.

دکتر کامل احمدنژاد در ادامه سخنانش گفت: شاعراني وجود دارند که سخن آنها خواننده را شگفت زده مي کند؛ تا بدان حد که مي توان شعر آنها را نوعي جادوي کلام دانست. يکي از آن شاعران، نظامي است و يکي از منظومه هاي زيباي او، «ليلي و مجنون». «ليلي و مجنون» او چنان هنرمندانه به نظم درآمده است که هر خواننده اي را جذب مي کند و تحت تاثير قرار مي دهد. اين منظومه در چهار هزار بيت، در سال 584 قمري سروده شده است، چنان که خود نظامي مي گويد: «اين چار هزار بيت اکثر/ شد گفته به چار ماه کمتر».

وي افزود: تا پيش از نظامي، جز «تحفة العراقين» خاقاني، منظومه اي را نمي شناسيم که به وزن «ليلي و مجنون» سروده شده باشد اما پس از نظامي، ده ها شاعر به تقليد از او مي پردازند. 37 شاعر به زبان فارسي و شاعران متعددي به زبان ُترکي براي «ليلي و مجنون» نظيره ساخته اند. اولين شاعر فارسي گوي مقلد نظامي هم اميرخسرو دهلوي است.

نظيره گويي شاعران پس از نظامي

اين مدرس دانشگاه يادآور شد: نظامي براي سرودن «پنج گنج» خود، سي سال عمر صرف کرد اما اميرخسرو فقط در 3 سال اين کار را انجام داد. البته عمق انديشه نظامي را هرگز در نزد امير خسرو نمي توان يافت. مکتبي شيرازي هم از مقلدين موفق نظامي بوده است.

وي خاطرنشان کرد: بين شاعران ُترک زبان هم نظامي مقلديني داشته است. يکي از مقلدان خوب او اميرعلي شير نوايي، وزير و شاعر و ادب دوست، بود اما از همه بهتر فضولي بغدادي است که در کار نظيره گويي نظامي، بسيار موفق بوده است. حتي شهرت نظيره هاي فضولي تا به روزگار ما هم ادامه داشته و ده ها اُپرا از روي آن ساخته شده است.

احمدنژاد يادآور شد: اين را هم بگويم که شاعر بزرگي مانند حافظ هم به نظامي توجه داشته است؛ هرچند حافظ بيشتر به خاقاني نظر داشته اما يک جا در ديوانش از نظامي نام مي برد و خود را با او مقايسه مي کند: «چو سلک ُدر خوشاب است شعر نغز تو حافظ/ که گاه لطف سبق مي برد ز نظم نظامي». حافظ مي گويد که حتي از بهترين شاعران، يعني نظامي، هم بهترم.

 

عشق مجنون را بايد در شمار عشق هاي عفت جويانه دانست. اين گونه عشق در برابر عشق هاي لذت جويانه قرار مي گيرد. پرسش اينجاست که چرا چنين عشق رقيق و طغياني که بسيار هم همراه با عفت و پاکدامني است، براي مجنون به وجود آمده است؟

تحقيقات «کراشفسکي» درباره حقيقت داستان «ليلي و مجنون»

وي به پيشينه تاريخي داستان «ليلي و مجنون» اشاره کرد و گفت: درباره سابقه تاريخي داستان «ليلي و مجنون» جستجو کرده اند که آيا خود داستان حقيقت داشته، يا افسانه بوده است؟ و به اين نتيجه رسيده اند که واقعيت داشته و در اوايل قرن اول هجري اتفاق افتاده است. اين را يکي از محققان اهل ليتواني به نام «کراشفسکي» تحقيق کرده است.

وي افزود: تاييد حرف او اين است که ديوان مجنون چاپ شده و به همان الگو، داستاني ساخته اند. اين ديوان حتي در ايران هم چاپ شده است. در قديمي ترين نسخه خطي ديوان مجنون، اين گونه آمده که شخصي به نام «ابوبکر والبي» آن اشعار را جمع آوري کرده و شرح حال مختصري هم براي مجنون نوشته است.

احمدنژاد يادآور شد: البته اين را بايد دانست که والبي، 50 ، 60 سالي پيش از نظامي بوده است. غير از اين، تا آنجا که جستجو کرده ام، تنها در «الفهرست» ابن النديم يک بار نام مجنون آمده است. بيشتر از اين خبري از او نداريم تا آن که نظامي، به خواهش شروانشاه اخستان، تصميم مي گيرد که داستان عشق مجنون را به نظم بکشد.

وي افزود: عشق مجنون را بايد در شمار عشق هاي عفت جويانه دانست. اين گونه عشق در برابر عشق هاي لذت جويانه قرار مي گيرد. پرسش اينجاست که چرا چنين عشق رقيق و طغياني که بسيار هم همراه با عفت و پاکدامني است، براي مجنون به وجود آمده است؟

«طه حسين» بحثي را پيش کشيده و گفته است که قبيله بني عامر، يعني همان قبيله اي که مجنون از ميان آنها برخاست، در تنگدستي به سر مي بردند. آن طغيان هاي سرکشانه عشقي مجنون، چنين ريشه اجتماعي داشته است. اين را هم بيافزاييم که در آثار پراکنده اعراب اشاره هايي به عشق مجنون شده است. مثلا در «الاغاني» برخي اشاره ها وجود دارد اما پيش از نظامي، نه در ميان اعراب و نه در نزد ايرانيان، چنين داستاني با اين طول و تفصيل، وجود نداشته است.

پايان داستان هم بسيار غم انگيز است. مجنون بر سر مزار ليلي مي نشيند و آخرين شعرهايش را در مرگ او مي گويد و همان جا جان مي سپارد.

باورهاي نظامي و روشن انديشي او

وي افزود: مي دانيم که نظامي شافعي مذهب بود و بسيار هم متعصب اما در منظومه هاي خود اين تعصب و تعبد را راه نداده است. «گوته» شاعر آلماني مي گويد که نظامي به دنبال کمال مطلوب بود و «براون» هم گفته است که من تعجب مي کنم که چگونه تعبد و روشنفکري در نظامي جمع شده است.

احمدنژاد گفت: به هر حال نظامي با آن که فرد معتقد و دينداري بوده اما بسيار هم روشنفکر بوده است. او حرف هايي درباره زندگي خصوصي اش گفته که چنان سخناني را در نزد شاعران ديگر نمي بينيم. دکتر زرين کوب معتقد بود که از اين ديدگاه، هيچکدام از شاعران ديگر ايران را نمي توان با نظامي مقايسه کرد.

وي افزود: داستان «ليلي و مجنون» قصه دلدادگي دو جوان از دو قبيله عرب است. کش و قوس هاي بسياري اتفاق مي افتد و اتفاقات عجيب و غريبي پيش مي آيد؛ تا بدان حد که مجنون از جامعه مي بُرد و به کوه و بيابان پناه مي برد. اندرز ديگران هم در او هيچ تاثيري ندارد. مجنون در آن سرگرداني ها، گاه با آسمان و گاه با جانوران خطاب مي کند و سخن مي گويد و همين زمينه ساز پديد آمدن داستان هايي مي شود.

مثل داستان «رهانيدن مجنون آهوان را از دام صياد» که با اين بيت ها آغاز مي شود: «سازنده ارغنون اين ساز/ از پرده چنين برآرد آواز؛ کآن مرغ به کام نارسيده / از نوفليان چو شد بريده؛ مي خواند سرود بي وفايي/ بر نوفل و آن خلاف رايي؛ با هر دمني از آن ولايت/ مي کرد ز بخت بد شکايت؛ مي رفت سرشک ريز و رنجور/ انداخته ديد دامي از دور». که نشان از سرگشتگي ها و دربه دري هاي مجنون دارد.

وي افزود: پايان داستان هم بسيار غم انگيز است. مجنون بر سر مزار ليلي مي نشيند و آخرين شعرهايش را در مرگ او مي گويد و همان جا جان مي سپارد. نظامي در مرگ ليلي گفته است: «شرط است که وقت برگ ريزان/ خونابه شود ز برگ ريزان؛ چون باد مخالف آيد از دور/ افتادن برگ هست معذور؛ کآنان که ز غرقه مي گريزند/ ز انديشه باد رخت خيزند؛ ليلي ز سرير سربلندي/ افتاد به چاه دردمندي؛ شد بدر مهيش چون هلالي/ و آن سرو سهيش چون خيالي؛ زآن روز که يار از او جدا شد/ سروش ز گداختن گيا شد»

 

مقاله ای در باره رودکی

مقاله ی درباره رودكی و شعر او (قسمت اول)

 

روی ادامه مطلب كلیك كنید

                           درباره ی رودکی و شعر او

 

در سده 3 میانه ی سالهای 250-260 ق/865-875 م شاعر توانا و پر آوازه ی ایران، رودکی، چشم به جهان گشود. نامش جعفربن محمد و زادگاهش روستای بنج از ناحیه ی رودکِ سمرقند، شهری در ازبکستان کنونی، است. در کودکی بسیار تیز هوش بود و حافظه ای سرشار داشت. در 8 سالگی قرآن راحفظ کرد. صورتی زیبا و آواز خوش داشته و بربط را خوش می نواخته است.

رودکی سالهای 40 تا 50 سالگی خود را گویا در میان مردم و به دور از دربار گذرانده و شاید از راه نوازندگی و خوانندگی گذران می کرده است. در دوره ی کهولت به بخارا آمده و به دربار سامانی راه یافته و شاعر دربار نصربن احمد گردیده بود. اما به هنگام پیری، چنان که قصیده ی(( مرا بسود و فرو ریخت هر چه دندان بود...)) نشان میدهد زندگی ناگوار و رقت باری داشته است.

رودکی گویا در رودک به سال 329 ق در گذشته است.قبر او در قریه ی بنجِ، پشتِ باغِ بنجِ رودک است و زیارتگاه مردم آن جاست.

پژوهشگران درباره ی نابینایی رودکی اختلاف دارند، آیا کور مادر زاد بوده یا به سبب ضعف و پیری یا عارضه ای دیگر نابینا شده است، یا آن که کورش کرده بوده اند. بیش تر محققان بر آن اند که کور مادر زاد نبوده و در آخر عمر نابینا شده است.

رودکی شیعی، و به احتمال قوی، اسماعیلی بوده است، اما مانند برخی از پیروان مذهب اسماعیلی، مثلا ناصر خسرو، متعبد نبوده و اندیشه ی آزاد و فلسفی داشته است.

درباره ی شمار اشعار رودکی نیز سخن بسیار گفته اند: برخی آن را متجاوز یک میلیون بیت می دانند و برخی دیگر بر آن اند که 700 هزار بیت بوده، و نیز آورده اند که شعر رودکی درصد دفتر گرد آوری شده بوده که بی گمان این ارقام مبالغه آمیز است.آنچه مسلم است، رودکی پْر شعر بوده است، اما مقدار اندکی از سروده های او را، که از هزار بیت نمی گذرد،در دست داریم.

روش پژوهش و گرد آوری

از نخستین پژو هشگرانی که در باره رودکی به پژوهش پرداخته، شادروان سعید نفیسی

(درگذشته ی 1345 ش) است. کتاب احوال و اشعار رودکیِ او جامع ترین اثر در همین زمینه است.

پس از او برخی پژوهشگران روسی، از جمله عبدالغنی میرزایف، مجموعه ی اشعار او را به عنوان ابوعبدالله رودکی به شیوه ی انتقادی گرد آورده و نشر کرده است. افزون بر این، مقاله های بسیاری درباره ی چند و چون شعر رودکی در دست داریم که شامل اشعاری نو یافته است. تازه ترین و پرمایه ترین این گفتارها از دکتر علی اشرف صادقی است با عنوان ((اشعار تازه ی رودکی)) (کتابنامه) و نیز گفتارهایی ارزشمند از اهل ادب در مجله ی دانشکده ی ادبیات دانشگاه تهران، ج6،شماره 3و4 .در دهه های اخیر گزیده هایی از شعر رودکی فراهم آمده که برخی از آنها به تصحیح انتقادی است، همچون گزیده ی اشعار رودکی از حسن انوری و جعفر شعار و نیز شعر رودکی از دکتر کامل احمد نژاد و جز آن.

باوجود همه ی این پژوهش ها تاکنون مجموعه ای از اشعار رودکی که شامل همه ی سروده های بازمانده از رودکی بر پایه آنچه در مآخذ گوناگون آمده و نیز نویافته ها باشد و متکی بر اسناد و مآخذ معتبر با جداسازی شعر اصیل از الحاقی و منصوب باشد، در دست نیست.

پیداست که فراهم آمدن چنین مجموعه بسیار سخت و وقتگیر و مستلزم دقت نظر و احطه کامل است. نویسنده ی این یادداشت، به رغم دشواری کار، چون سال ها درباره ی شعر رودکی تتبع کرده بود، این کار را فرضیه دانست و از سختی و ناهمواری راه نهراسید و پژوهش در این زمینه را وجهه ی همت خود ساخت و تا آن جا که در توانش بود، کوشید تا دیوان شعری گرد آورد که جامع همه ی اشعار شاعر از قصیده، غزل، قطعه، مثنوی، دو بیتی و رباعی و تک بیت باشد، بر پایه ی مآخذ و سند و با جداسازی شعر اصیل از الحاقی.

این پژوهش و گردآوری به تحقق پیوست و حاصل آن اینک پیش چشم ارباب ادب است با یک کاستی، و آن این که ذکر سند یکایک اشعار و ادبیات در ذیل آنها میسر نشد وآن را به فرصت بعدی گذاشتم و به ذکر همه ی مآخذ و منابع در کتابنامه بسنده کردم.بجز این مورد، این تحقیق بی گمان کاستی ها و اشتباهاتی دیگر دارد که از نظر استادان ادب و پژوهشگران شعر فارسی پنهان نیست. تمنای آن دارم که موارد را یاد آور شوند تا تحقیق ترمیم شده و بر پرمایگی و استواری آن افزوده گردد. گفتنی است که در شرح ابیات جای جای نشانه ی پرسش گذاشته ام، یعنی که نتوانسته ام مفهوم را دریابم یا ضبط مشوش بوده است. گمان من آن است که بیش تر این ابهامات به دست پژوهندگان زدوده می شود وتیرگی ها جای خود را به روشنی ها می دهند.

همه ی اشعار اعم از اصیل و منسوب همراه با توضیح و شرح است، اما کوتاه و در حد گره گشایی، چنان که اگر با معنا کردن واژه یا واژه هایی مفهوم بیت بدست می آمده است، به همان بسنده کرده و از بحث های کناری و ریشه شناسی واژه و آوردن شواهد برای کاربرد آن پرهیز نموده ام و اگر در جایی نیاز به بیان مفهوم بوده، سخن به کوتاهی گفته ام حتی به میزان مفهوم یک مصراع. اما با ارجاع به مآخذ و منبع در جاهای لازم، راه را برای پژوهشگران باز گذاشته ام. در مواردی هم به ذکر ضبط های گوناگون بیت یا ابیات نیاز بوده است که برای بر آوردن آن در هر بیت در پی شرح، ضبط دیگر را با نشانه ی

((ن ل))  (نسخه بدل) آورده ام.در این جا نیز کوتاه سخنی را از دست نداده و تنها به ذکر صورت هایی که حاوی نکته ای بوده یا سودی در بر داشته است، بسنده کرده ام و از نقل ضبط هایی که اغلب از غلط نویسی و اشتباه کاتبان است و در این جا به یک مورد اشاره می کنم. در این دو بیتی:

                               اگر   امیر   جهاندار   داد   من   ندهد

                              چهار  ساله  نوید  مرا  که  هست خرام

                           

                             همه نیوشه ی خواجه به نیکویی به صلح

                             همه نیوشه ی نادان به جنگ و کارِ نغام

شرح چنین است:((اگر امیر داد مرا ندهد {دست کم} دعوت مهمانی چهار ساله را خرامی (مهمان کنونی) که هست (؟) حدس دهخدا: چه هست خرام؟ یعنی وفا به عهد کردن کو؟ خواجه همه خواستار خوشی و صلح است، اما نادان همه خواستار جنگ و کار زشت!)) شرح به گونه ای است که مفهوم را به دست میدهد و به طور ضمنی معنی واژه های دشوار را شامل می شود.

مجموعه در 15 فصل تنظیم شده است: ده فصل آن قصیده، غزل و قطعه، و چهار فصل آن مثنوی، دو بیتی و رباعی، تک بیت، منصوب و ملحق و کلیله و دمنه ی منظوم است.

در پایان کتاب فهرست هایی آورده ام : نمایه عام که همه ی واژه ها و تعبیرات و اصلاحات و ترتیب الفبا و بر حسب حروف اول آنها آمده است.

درباره ی شیوه ی املایی این دیوان نیز اشارتی لازم است. پیداست که هر نوشتار اگر به املایی قاعده مند، یکدست و بسامان همراه با نشانه های روشنگر و نیز مرز بندی کلمات و همچنین نقطه گذاری نوشته و ارائه شود، دریافت معنای آن آسان خواهد بود، و بی گمان در متن های ادبی رعایت این امر تا حد بسیاری به درک مفهوم یاری می کند.

از این رو چاپ دیوان با روش املایی جدید و یک دست، نزدیک به شیوه املایی مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، انجام شده است تا صورت و ضبط کلمات روشن و شفاف باشد و خواننده را در درک مفهوم یاری کند، اما در تفضیل این شیوه املایی، بر آن بودم که آن را در این جا بیاورم، دیدم که مقدمه گنجایش آن را ندارد، ناگزیر به پایان کتاب بردم.

در تدوین این دیوان و پژوهش در شعر رودکی مدیون چند تن از استادان و دانش پژوهان و دانشجویان بوده ام.

گزیده اشعار رودکی

به حق نالم زهجر دوست زارا

سحر گاهان چو بر گلبن هزارا

قضا گر داد من نستاند از تو

زسوز دل بسوزانم قضا را

چو عارض بر فروزی می بسوزد

چو من پروانه بر گردت هزارا

نگنجم در لحد گر زان که لختی

نشینی بر مزارم سوگوارا

جهان این است و، چونین بود تا بود

و هم چونین بْوُد اینند بارا

به یک گردش به شاهنشاهی آرد

دهد دیهیم و تاج و گوشوارا

تو شان زیر زمین فرسوده کردی

زمین داده مر ایشان را زغارا

از آن جان تو ز لختی خون رز ده

سپرده زیر پای اندر سپارا

دلا تا کی همی جویی منی را

چه داری دوست، هرزه، دشمنی را؟!

چرا جویی وفا از بی وفایی؟!

چه کوبی بیهْده سرد آهنی را؟!

آیا سوسن بْنا گوشی، که داری

به رشک خویشتن هر سوسنی را

یکی زین برزنِ ناراه برشو

که برآتش نشانی برزنی را

دل من ارزنی، عشق تو کوهی

چه سایی زیر کوهی ارزنی را؟!

بیا، اینک نگه کن رودکی را

اگر بی جان روان خواهی تنی را!

پوپک دیدم به حوالی سرخس

بانگک بر بْرده به ابر اندرا

چادرکی دیدم رنگین برو

رنگ بسی گونه بر آن چادرا

ای پر غونه و باژ گونه جهان

مانده من از تو به شگفت اندرا

گر من این دوستی تو ببرم تا لب گور

بزنم نعره و، لیکن زتو بینم هْنرا

اثر میر نخواهم که بماند به جهان

میر خواهم که بماند، به جهان در، اثرا

هر که را رفت، همی باید رفته شمری

هر که را مرد، همی باید مرده شمرا.

                  ***

بر سر شاخ چنار اِستاده زاغ

بانگ بر بْرده زهر سو کاغ کاغ

ای ازین جور بد زمانه ی شوم

همه شادیِ اوغمان آمیغ

 

                              نیما یوشیج

از نیما عکس های زیادی در دست نیست، ولی در همان تعداد عکسی که از جوانی تا پیری از او به جا مانده، مردی سودایی و مغرور را می بینیم، با اطمینان به خیال های دور و دراز پیروزی، و اگر چه به مرور زمان، اطمینان شادی بخشش به اندوهی عمیق بدل می شود، ولی هرگز تردید و دودلی را در او راه نیست.

او شصت و دو سال زندگی کرد، و اگر چه سراسر عمرش در سایه ی مرگ مدام سپری شد اما توانست معیارهای هزار ساله ی شعر فارسی را که تغییر ناپذیر و مقدس و ابدی می نمود، با اشعار و آراء محکم و مستدلش واژگون کند.

خسته قاسیم

قاداغاسیدی

 

منی آیری سالان گول اوزلو یاردان
او ظالیم فلکین قاداغاسیدی
باشیندا قیرخ کنیز چیخمیشدی باغا
سئوگیلیم قیزلارین بیل آغاسی دی

قاشلاری خنجردی گؤزلری جلاد
یاندیریب عمرومو ائیله دی برباد
منی گؤرن کیمی یار چکدی فریاد
دئدیلر گؤره سن نه غوغاسی دی

انصاف ائیله ، آ بی مروت ، آ ظالیم
دولانیب باشینا ، قادانی آلیم
آلا گؤزلو ، شوخ باخیشلی مارالیم
بو « قاسیم » گؤزلرین صاداغاسی دی

عاصیم اردبیلیدن کوسموشم آدلی شعر

کوسموشم 

 

دؤزموشم او قدر هیجرانه ، دؤزومدن کوسموشم
اوزموشم امید وصلیندن ، اوزومدن کوسموشم
اویموشام ایللر بو ظاهربین گؤزون فیتواسینه
ایری لر دوز گؤزموشم از بس ، گؤزومدن کوسموشم

گؤرموشم چون مصلحت چنگینده ، طبعیم رام اولور
ائلدن ایلهام آلدیغیم شیرین سؤزومدن کوسموشم
تکجه عاصم سؤنمه ییر سینه مدن عشقین آتشی
سانما بئش گونلوک سمندر تک کؤزومدن کوسموشم

 

موللا پناه واقیف

 

سیاه تئللی بیر صنمین اوجوندان
باده گئتدی دین – ایمانلار ، افندی
اول اودا کی ، من دوشموشم یانیرام
دوشمه سین هئچ موسلمانلار ، افندی

کؤنول دئییل سن گؤردویون هاوادا
دردیم اولور گوندن – گونه زیادا
هر زامان دوشه نده لب لری یادا
تؤکولور گؤزومدن قانلار، افندی

منیم میلیم یوخدور سلطاندان ، خاندان
یاریمین آرزوسون ساخلارام جاندان
خلق ده بیلیر ، منیم کؤنلوم دور اوندان
اولسون یوز مین نو جوانلار ، افندی

موللا اودور هر نه گرزسه کیتابدا
اونو شرح ائیاله یه حق ده حسابدا
واقف دئییر سنه ، منه یو بابدا
هله ازدیر بو دیوانلار ، افندی

ای جناب

به خاطر صنمی سیه موی
دین و ایمانم بر باد رفت ، ای جناب
در آتشی که من افتاده و می سوزم
الهی هیچ مسلمانی گرفتار نشود

دل دیگر در آن حال و هوائی که دیدی نیست
بر دردم روز به روز افزوده می شود
وقتی که لبهایش به یادم می فتد
خون از چشمانم می بارد ، ای جناب

میلی بر سلطان و شاه ندارم
در جان و دل آرزوی یار دارم
همه مبی دانند دلم پیش اوست
اگر چه صدهزار نوجوان دور و برم باشد ، ای جناب

ملا کسی که هرچه در کتاب می بیند
آن را با حق و حساب درست بیاموزد
واقف در این مورد بر من و تو می گوید
هنوز این کتابها و دیوانها کم است ، ای جناب

دکتر شهریار حسنزاده نین اثرلری

تعداد و لیست کتب تالیفی :

 

الف – بدیع ساده چاپ اول انتشارات قراقوش سال 1383 شمارگان 3000

 

           چاپ دوم انتشارات آزاده  سال 1385 شمارگان 1000

 

 

 

 

ب – قافیه ساده چاپ اول انتشارات سمت سال 1385 شمارگان 500

 

        چاپ دوم انتشارات سمت سال 1386 شمارگان 1000

 

 

 

 

 

ج – تصحیح دیوان میرزا حسن زنوزی انتشارات میراث مکتوب ، زیر چاپ

 

د – مقدمه بر چاپ کتاب غزلیات حامد ماکویی چاپ تبریز

 

 

 

ه - مقدمه بر چاپ کتاب انقلاب مشروطه سعید فرجی چاپ تبریز

 

 

 

و - مقدمه بر چاپ کتاب بر بال اندیشه انزاب خویی چاپ تهران

 

 

 

 ز – شرح و توضیح گلزار بهار اثر مضطر زنوزی

 

 

بیوگرافی دکتر شهریار حسن زاده (ماکولو)

 دکتر شهریار حسن زاده

گروه آموزشی : علوم انسانی - ادبیات فارسی

مرتبه دانشگاهی : استادیار                   پایه : 17

	مرا که امروز می بینید قطره قطره بزرگ شده شهریار کودکی ام که چهل و هفت سال پیش در سال 1342از خانواده حسن زاده چشم به جهان گشودم ودر شهر خوی بالیدم و در مدارس این شهر(نقیبی , خیام (ماکو) , آذرآبادگان , ملی بامداد , امیرکبیر ) به سرزمین دانایان سفر کردم و از این دنیای پر رمز و راز ره آوردی در سفره دل دیدم   ما فرزندان ایرانیم              ماگل هـــای خندانیم ما باید دانــا باشیم             هوشیار و بینا باشیم از بهر حفظ ایران             بــاید توانــا باشــیم   نرم نرمک شکوه و جلال باغ دانش مرا مسحور خود ساخت و به حیرت کشاند و در گذر از فراز و نشیب دوره های کارشناسی , کارشناسی ارشد و دکتری زبان ادبیات فارسی همه تردیدهایم را زدود و  در گلبانگ عاشقانه استادانم به آن بی کرانه ها برد . امروز که به گذشته ها نگاه می کنم جز زحمات پدر و مادر , معلمان و استادان و عنایت پرورگارم و پاکی و سادگی نمی بینیم و به فرداکه می نگرم شور شکفتن در وجودم جوانه می زند و بهار معرفت را به دشت آرزوهایم می برد . یقین دارم در این زندگی دانشگاهی :             آرزوهای من             آرزوهای تو آرزوهای ما آری می توان در نقطه ای به هم رسید

مقطع	گرایش	نام موسسه
کارشناسی ادبیات فارسی	دبیری	دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوی 1368
کارشناسی ارشد ادبیات فارسی	محض	دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز 1372
دکتری	محض	دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات 1382

حامد ماکوییدن بیر شعر

نوشته شده توسط M.C.   

22 مهر 1387,ساعت 11:39:52

قطعه ای از شعر ماکو داغلاری  اثر استاد حامد ماکویی

عمور کئچیردیب بوکولوبدور بئلی

قار قونوب باشینا آغاریب تئلی

اگیلیب ، کؤلگه سین آچیب ائللره

قورویور قارشی دا یاشایان ائلی

آنا قهرمانلی ماکو داغلاری

ایگید قهرمانلی ماکو داغلاری

...

ایکی مین بئش یوز ایل مرزده دوران

یاغی دوشمنلره معرکه قوران

جان کیمی وطنی باسیب باغرینا

ذیروه سینه ظفر بایراغی ووران

قانلی چالدیرانلی ماکو داغلاری

ایگید قهرمانلی ماکو داغلاری

 

هوشنگ جعفری حاققیندا

HUŞENG CAFERÎ’NİN AKKIŞKA ŞİİRİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

 

            Huşeng Caferî Güney Azerbaycanlı bir şairdir. 1958 yılında Zencan Eyaletinin Uryat şehrine bağlı Kalacük köyünde dünyaya gelmiştir. İlk şiiri “Seferciler”i on dört yaşındayken yazmıştır. 1991 yılında Tarım bölgesinde meydana gelen deprem için yazdığı şiirle meşhur olmuştur. “Ağ Atım” adlı ilk şiir kitabını 1992 yılında,.ikinci şiir kitabı “Güneş”i  2003 yılında yayınlamıştır. “Akkışka şiiri de şairin “Güneş” adlı şiir kitabında yer almaktadır.[1] Huşeng Caferî halen Güney Azerbaycan’da şiirle uğraşmaya devam etmektedir. 

 

1.1. Güney Azerbaycan

Güney Azerbaycan, İran’da Azerbaycan Türkleri'nin büyük çoğunluğunun yaşadığı 107.000 km² 'lik bir bölgedir. Günümüzde Güney Azerbaycan’ın sınırları tartışma konusudur. Bu tartışmalar genelde coğrafî kısmen de siyasîdir. Azerbaycan Türklerinin İran’daki en büyük Türk grubu olmaları, Azerbaycan Türkçesi konuşanların Azebaycan bölgesi dışında da yaşamaları bu tartışmanın temel sebeplerindendir. Tahranın doğusundan başlayarak güneyde Büyük Çöl’ün (Deşt-e Kebir) sınırlarını takiben Kum’a oradan da batıya yönelerek Tefriş, Melayir, Nihavend, Hemedan’ın batısından kuzeybatıya yönelip Bicar, Miyandap (Goşaçay), Soğukbulak (Mahabat), Negade (Sulduz),Türkiye-İran-Irak sınırının kesiştiği noktadan Türkiye sınırı boyunca uzanıp Nahcivan-Ermenistan-Azerbaycan sınırı boyunca Hazar kıyısına  ulaşıp güneyde Talış, Halhal, Rudbar, Kazvin’den Tahran’a ulaşan sınırlar arasında kalan bölge Güney Azerbaycan olarak adlandırılmaktadır. [2] İran siyasî haritasına göre Erdebil, Doğu Azerbaycan, Batı Azerbaycan, Hemedan, Zencan, Kazvin, Merkezî Kum, Tahran eyaletlerini kapsayan bu bölgede yaşayan nüfusun büyük çoğunluğunu Azerbaycan Türkçesi konuşan Türkler oluşturmaktadır. Tahran, Tebriz, Erdebil, Hoy, Urmiye, Selmas, Makü, Meraga, Mişkinşehr, Koşaçay, Ahar, Astara, Culfa, Merend, Halhal, Soğukbulak, Hemedan gibi şehir ve kasabalar Azerbaycan Türkleri'nin yaşadığı başlıca yerlerdir.

Resmî istatistikler İran nüfusunun etnik kompozisyonunu açıklamamaktadır. Nasib Nesibli’nin araştırmasına göre İran nüfusunun %40’ını Azerbaycan Türkleri oluşturmaktadır. Nesibli’ye göre Güney Azerbaycanlıların nüfüsü 30 milyon civarındadır. Başkent Tahran’da dahi çoğunluğu Türkler oluşturmaktadır.[3]

 

 

 

1.2. Tarihî ve Edebî Açıdan Güney Azerbaycan      

Oğuz Türklerini bölgeye gelişleriyle beraber İran topraklarında Türk hâkimiyeti güç kazanmıştır. Selçuklular ve onları takip eden Karakoyunlu, Akkoyunlu, Safevî devletleri bölgede hâkimiyeti elinde tutan başlıca Türk devletleridir. Safevîlerden sonra Avşar Beylerinden Nadir Şah ülkeye hakim olmuş; Nadir Şah’ın öldürülmesinden sonra Azerbaycan hanlıklara bölünmüş, siyasi birlikteliğini kaybetmiş ve uzun yıllar kardeş kavgalarına sahne olmuştur. Lor kökenli Zend  ailesinin kısa süreli idaresinden sonra yine bir Türk boyu olan Kacarlar idareyi ele almış ve ülkede birlik sağlamışlardır. Bu birlik de Rusların Kafkasya ve Azerbaycan’a inmeleri sonucu çıkan uzun savaşlar neticesinde  1828 yılında yapılan Türkmen Çay anlaşmasıyla bozulmuş; bölge Kuzey Azerbaycan ve Güney Azerbaycan olarak iki parçaya ayrılmıştır. Meşrutiyetler devrinde (1905 Rusya, 1908 Türkiye) Kacar Hanlığı da fazla dayanamamış ve Settar Han liderliğinde 1906 – 1911 yılları arasında verilen mücadele sonucu Azerbaycan’da nispeten  serbest düşünce ve hür bir ortam doğmuştur.  1020’de Şeyh Muhammed Hıyabanî liderliğinde millî bir hükümet kurulmuş; fakat bu hükümet varlığını fazla sürdürememiştir. Kuzeyde de Mehmet Emin Resulzade liderliğinde bir cumhuriyet kurulmuş ama 1920 yılında bu devlet Sovyet Rusya tarafından ilhak edilmiştir. 1926 yılında Rıza Pehlevî’nin iktidarı ele geçirmesi ve Ahmet Şah’ın ülkeden çıkarılmasıyla İran coğrafyasında bin yıla yakındır süren Türk yönetimi son bulmuş ve ülkenin yönetimi Farsların eline geçmiştir. 1941’de Sovyetler dünya savaşını bahane ederek Güney Azerbaycan’a girmiş; 1945’te geri çekilmişlerdir. Aynı yıl Pişeverî başkanlığında Azerbaycan Demokrat Fırkası Tebriz’de bir hükümet kurmuş; Türkçe yeniden devlet dili haline getirilmiştir. 1946 yılında ise şaha bağlı İran ordusu Güney Azerbaycan’a girmiş ve kanlı bir şekilde bu hareketi bastırmıştır.

Bütün bu tarihî gelişmelere yabancı kalmayan Azerbaycanlı edebiyatçılar da meşrutiyet yıllarından beri Kuzey-Güney ayrılığını eserlerinde işlemişlerdir. 1906 sonrası Molla Nasreddin dergisinin İnkılapçı Demokrat yazarları Terbiz’de Settar Han’ın vermiş olduğu meşrutiyet mücadelesine destek olmuşlardır. Bu devrede iki kardeş toprak üzerine ilk yazılar yayınlanmıştır. 1908-1911 yılları arasında edebiyat Kuzey Azerbaycan’ın güçlü tesiriyle yenileşmeye ve değişmeye başlamıştır.[4] 1918 yılında Müsavat fırkasının iktidar olması ve Millî Demokratik Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla millî şuur iyice artmış ve Kuzey Azerbaycan’da Güney ile daha çok ilgilenilmiştir.[5] Sovyetlerin Kuzey Azerbaycan’a hâkim olması Güneye olan ilgiyi azaltmıştır. Bu yıllarda Türkiye’nin de Güney

 

 

دیرلی اوستادیم ایچین یازدیغیم شعیر:

شمع سن , پروانه من , هر آن دولاننام باشیوا

ای یانار شمعیم منیم قوربان اؤلوم گؤز یاشیوا

آیریلیق دردی بؤلوبدور سینه می مین پارچایا

قارداشیم سون قوی بو درده رحم قیل قارداشیوا

من سنون شاگردیوه م سن اولدون اوستادیم منیم

واله ائتدون عالمی اؤز شعریوه , نققاشیوا

سن نسیمی اؤغلوسان هر آن دییه رسن حققده ن

قؤیماسان نا حقق اؤلان کسلر ییغیشسین باشیوا

گر فلک وئرسه یدی داورلیک آدین من "تایسیزا"

آند اؤلا حققه وئره ردیم جانیمی پاداشیوا

---

سيزدن سورآلمالاردا كال قالميشدي

ايچسيز دنه لرچؤوال چؤال قالميشدي

بير-ال اؤلويانديريردي كند باغلارينا

نه اوندا شرف نه بيزده حال قالميشدي

نسلين قطع ايديردي باغلارين بالتاچيلار

كند اهلي باخيردي كرولال قالميشدي

باغبان لبلسين ايچينده ايتميشدي فقط

بيرالده چميك باشيندا شال قالميشدي

آلميشديلا كند تولكولرين بير تؤيوغا

اورماندا ولي مارال مارال قالميشدي

بارداغلاري داغدا آييلار.تيخميشدي

كند اهلينه بير شربتي بال قالميشدي

بير كند سؤال آلتيندا سؤانميشدي يئره

هركلمه جوابه مين جدال قالميشدي

بيلديركي سؤال ايدن جوانلار يوخودو

كنده كنه ده سؤال - سؤال قالميشدي

بوش وعده وئره ن سوزون دييب گئتميشدي

ميداندا يئرينده قيل و قال قالميشدي

                                                  هوشنگ جعفري

---

                                 دار آغاجی ...

 دار آغاجی !

بوو آلاتورانلیقدا

بیر قیرپیملیق قولاق وئر منه

 

دار آغاجی !

هئی، هئی

بیزیم دونیامیز

اؤته‌سیز بیر دونیا

اویوتمازلی،

دهشتلی بیر دونیا

 

بیزیم دونیامیزین

گوندوزلری، گئجه‌یه ساریلمیش

و قاپ-قارالیق جیزگیسینه یوکسه رک

و گئجه‌لری، یئیین‌سیزلیک‌لره دؤنموش

زامان بورادا یئریندن ترپنمه‌ییر

و کؤلگه‌سیزله‌ییر خیلی کؤلگه‌میز

باخان گؤزلریمیز باخیلماز اولور

و یاشام تپه‌لری آشیلماز

 

دار آغاجی !

آه دار آغاجی

بیر دونوق شفقدن باخیرام

دونیامیز گونشین خسته خاناسی

و "من اونون عینادجیل سس سیزلییی یم"

و دیریلیگیم اونون اؤلوم خَره‌يينده

و پنجره‌مین قاپالی قاپاق‌لاری

سوسقونلوغا آچیلیر

سایخینليغا دؤنورم

سونسوزلوغا

 

آه دار آغاجی !

دونیا منه دوستاقلانمادا

من دونیایا آغیر گلیرم

باریت قوخوسو گلیر آدام‌لاردان

قاپی‌لاردان قاپالی لیق

گونئیلی پنجره‌لر قوزئی‌لره ساری آچیلیر

قوزئی‌لری شورابیل کیمی باکیر

بوردان آجیخمش بوداق‌لارین ایییسی گلیر

و آدام‌لار

چیچک‌لرین دیلینی بیلمه ییر

منی باغرینا باس دار آغاجی

روحوم دارتیلمادا

قورخورام

و قورخو قانیمی داماریمدا دوندورور

 

دار آغاجی !

هئی، دار آغاجی

منی راپور وئر سایاقلارینا

سنی گئيمک ایسته‌ییرم ...

 

---

نسل کشی در قره باغ

موضوع قتل عام مردم ترک آذربایجان شهر خوجالی از سوی ارمنی ها در نشستی در واشنگتن مورد بحث و بررسی قرار گرفت.  

در این کنفرانس توماس گولتز، روزنامه نگاری که از نزدیک شاهد فاجعه انسانی در خوجالی بوده است بر اهمیت شناسایی این واقعه از سوی جامعه جهانی به عنوان یک جنایت جنگی و نسل کشی تأکید کرد.

گولتز با اشاره به اینکه مدارک و شواهد زیادی در زمینه جنایت خوجالی وجود دارد اضافه کرد: در بین ارمنی ها نیز تغییر سیاست انکار کلی این جنایت آغاز شده است.

این روزنامه نگار همچنین فعالیتهای هفده ساله جمهوری آذربایجان در زمینه شناساندن ابعاد این فاجعه انسانی مورد تقدیر قرار داد.

در کنار این کنفرانس، نمایشگاه عکس و نقاشی های دانش اموزان آذربایجانی پیرامون فاجعه خوجالی برپا گردید و فیلمی نیز با موضوع فوق به نمایش در آمد.

ارمنی ها در ۲۶ فوریه سال ۱۹۹۲ یکی از خونین ترین فجایع عصر نو را رقم زدند.

در این روز نیروهای نظامی ارمنستان ۶۱۳ ترک آذربایجانی بی گناه از جمله ۱۰۶ زن و ۶۳ کودک را به قتل رساندند.

هزار شهروند خوجالی نیز در این روز زخمی شدند که مصدومیت ۴۸۷ نفر از آنان از جمله ۷۶ کودک بسیار شدید بوده است.

هنوز از سرنوشت ۱۵۰ نفر از ۱۲۷۵ اسیر ترک آذربایجانی که در جریان قتل عام خوجالی توسط نیروهای ارمنی به اسارت گرفته شدند خبری در دست نمی باشد.

ناگفته هایی درباره جنگ قره باغ، ماجرای خوجالی و روابط تهران ـ باکو از زبان .......

آقای موسوی اردبیلی، رئیس وقت شورای عالی قضایی ایران، در زمان جنبش های مردمی به جمهوری آذربایجان سفر کرده بودند. ایشان با تکیه به تجربه هشت سال دفاع مقدس اظهار داشته بود که می توان مناقشه قره باغ را در مدت زمان اندکی حل کرد که با پاسخ «نه» از سوی این رهبران روبه رو شده بود / در پاسخ این راهکار، یکی از رهبران جنبش های مردمی گفته بود: من تنها زمانی به ایران می آیم که تبریز را به عنوان مرکز آذربایجان اعلام کنم!

«من امام جمعه هستم و در کرسی خطبه نشسته ام و مسائلی را خواهم گفت تا به پرسش ها و شبهات برادران مسلمانم در جمهوری آذربایجان جواب بدهم و حقایق را روشن نمایم.»

به گزارش «تابناک»، جملات بالا بخشی از سخنان حجت الاسلام «سید حسن عاملی»، نماینده ولی فقیه و امام جمعه اردبیل است که چندی پیش به مناسبت برگزاری همایش نکوداشت حاج «علی اکرام» در قالب پیامی در این شهر ارایه شده بود. این پیام دارای نکات مهمی از روابط ایران و جمهوری آذربایجان به ویژه موضع ایران در جنگ قره باغ بود که در رسانه های بسیاری از کشورها مانند؛ جمهوری آذربایجان، روسیه، ارمنستان، آمریکا، کانادا، آلمان و... بازتاب بسیاری داشته است.

متن کامل این پیام به این شرح است؛
 
بسم الله الرحمن الرحیم

مرحوم حاج علی اكرام باورهایی داشت كه در راه آن جان خود را از دست داد. بی شک، بیماری‌های او از زندان هایی ناشی شد كه این زندان‌ها را اعتقاد او در پی داشته است. ما در مقام تجلیل از او، باید از اعتقادات او تجلیل و از آن دفاع كنیم. او نه به علت بیماری و یا مرگ طبیعی بلكه بر اثر فشارها و زجرهای متمادی كه در زندان متحمل شده بود، به دیدار حق شتافت.

باورهای وی را در چند محور می توان بیان نمود:

1ـ ایشان بر این باور بود که روابط بین رژیم صهیونیستی و جمهوری آذربایجان اشتباه محض بوده و موجب پایمال شدن حقوق ملت آذربایجان می شود.

2ـ بر این باور بود که دولت جمهوری آذربایجان با رسانه های تحت اختیار خود، مردم را فریب می دهد. در ظاهر برخی از رسانه ها منتسب به دولت نیستند و علیه جمهوری اسلامی ایران شایعه پراکنی می کنند و در صدد ایجاد نفرت بین ایران و ایرانی جماعت و مردم آذربایجان هستند و این یک اشتباه استراتژیک برای جمهوری آذربایجان است.

3ـ بر این باور بود که دولت جمهوری آذربایجان درباره مسائل اخلاقی، فرهنگی و دینی مردم مسلمان جمهوری آذربایجان را در سراشیبی سقوط قرار داده و همه باید به خاطر آن بر سر حكومت داد بكشند. دولت جمهوری آذربایجان با تقلید از حكومت‌ های ضد دینی فاسد، فرهنگی كه در شأن مردم این کشور نیست، ایجاد خواهد کرد.

4ـ ایشان تقسیم‌ بندی موجود كشور از جهت مالی و اقتصادی و برخوردار بودن صاحب منصبان از ثروت های عمومی و فقر عامه مردم جمهوری آذربایجان به رغم داشتن منابع عظیم انرژی را ذلت می دانست. چپاول نفت این كشور توسط اجانب و اختصاص سهم ویژه به شركت‌ های آمریكایی به ویژه در قرارداد سال 1994 به نام قرارداد قرن را یك خیانت آشكار به مردم می‌دانست و نمی‌توانست آن را تحمل كند.

5 ـ بر این باور كه آذری ‌های جهان باید ساماندهی شوند. دل تمام آذری‌های جهان با اسلام، اهل بیت و رسول خدا و قرآن است.

وی در ادامه می آورد، در اینجا برای روشن شدن نکات نامبرده مطالبی را عرض می کنم:

چند سال پیش از فروپاشی شوروی، مراکز مطالعات استراتژیک کشورهای غربی، لوایح گوناگونی برای فروپاشی و تکه تکه کردن آن آماده کرده بودند و پس از آن نیز دیگر تهدیدات احتمالی را برای مناطق استقلال یافته و طرح های مقابله با آن آماده کرده بودند. یکی از بیست تهدید راهبردی احتمالی، روابط ایران و جمهوری آذربایجان بود، چرا که از نظر آنان به دلیل مشترکات ریشه ای مذهبی، تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی این دو کشور، در آینده ای نه چندان دور، موضوع الحاق و سپس اتحاد ایدئولوژیکی مطرح خواهد شد.

 استکباری که به دنبال محاصره اقتصادی جمهوری اسلامی ایران بوده و در صدد مقابله با صدور انقلاب اسلامی ایران به سایر کشورهای مسلمان بود، در آن زمان با جمهوری آذربایجانی روبه رو می شد که از جهت جغرافیای سیاسی و منابع انرژی در شرایط خوبی بود و برای مقابله با آن، حیله های فراوانی تدارک دید که هم اکنون نیز همان طرحها به طور کامل اجرا می شود؛ یکی از آن طرح های مهم، مسأله قره باغ است.

بنا بر اسناد موجود و به طور قطع، می توانم بگویم که ایجاد مناقشه قره باغ سالها پیش از فروپاشی شوروی سابق و برای جلوگیری از اتحاد ایران و جمهوری آذربایجان طرح ریزی شده بود؛ چیزی که در غرب نوشته و طراحی شده و روسها با تمایل بسیاری به آن نگاه کردند، چرا که مناقشه قره باغ، باعث نفوذ مستمر آنها در قفقاز و مایه تأمین منافع آنها می شد.

حالا این پرسش مطرح می شود که مناقشه قره باغ چه تأثیر منفی در روابط بین ایران و جمهوری آذربایجان می توانست پدید آورد؟

پاسخ: در اوایل استقلال جمهوری آذربایجان مردم این کشور، ملت ایران را بیشتر از برادر خود دوست می داشتند و در برابر حملات وحشیانه ارامنه، از جمهوری اسلامی ایران به عنوان تکیه گاه و خانه امید خود انتظار کمک داشتند. هنگام تجاوز به خاک جمهوری آذربایجان ایران می توانست دو سیاست را در پیش بگیرد یا مداخله نظامی کند و یا سیاست بی طرفی داشته و شاهد رویدادها باشد.

در صورت مداخله نظامی، رویارویی با روسیه پیش می آمد که این موضوع با اینکه خلاف موازین بین المللی بود، از سوی دیگر، ایران نمی خواست در دو جبهه قرار گیرد و استکبار و صهیونیزم بین الملل و اشغالگران فلسطین نیز در صدد بودند تا ایران ضد صهیونیزم را به این موقعیت بکشاند که این مسأله خلاف استراتژی انقلاب اسلامی بود و آن را در معرض تهدید قرار می داد.

اما اگر سیاست مشاهده گری و بی طرفی در پیش گرفته می شد، در میان مردم مسلمان و دیندار، ادعاهای برادری و اسلامی رنگ می باخت و ایران خائن معرفی می شد. اگر این طرح عملی می شد، نه تنها اتحاد ایران و جمهوری آذربایجان عملی نمی شد، بلکه نفوذ ایران در آذربایجان تضعیف و تهدید اتحاد ایران و آذربایجان به فرصت تضعیف موقعیت ایران در آذربایجان تبدیل می شد؛ یعنی نخست، موقعیت ایران به خطر می افتاد و دوم، ایران در بین آذری ها رسوا می شد.

هم اکنون شرایط مشابه در بحرین پدید آمده و وهابی های وحشی اعزامی از عربستان مردم شیعه بحرین را قتل عام می کنند؛ مساجد را تخریب و به زنان تجاوز می کنند و حتی مقبره ها را تخریب و جنازه ها را می سوزانند. اگر ایران تحمل نکند و مداخله نظامی نماید آمریکا، رژیم صهیونیستی، اروپا و به ویژه کشورهای عربی به ایران حمله خواهند کرد، ولی اگر بی تفاوت باشد، مشکلات دیگری پدید می آید.

جمهوری اسلامی ایران چکار می توانست بکند؟ از یک سو، باید انقلاب اسلامی را که دسترنج خون هزاران شهید بود، محافظت می کرد و از طرف دیگر، نسبت به خش ارامنه خشونت های غیر انسانی تفاوت نبوده و نظاره گر کشتار شیعیان نباشد؛ بنابراین، یک سیاست بینابینی در پیش گرفته شد تا هیچ یک از معضلات دو فرضیه پدید نیاید و آن حمایت و آموزش ارتش جمهوری آذربایجان و ایجاد دسته های مقاومت و فرستادن سلاح و مهمات و تعلیمات نظامی برای ارتش این کشور و قرار دادن طرح های نظامی در اختیار ارتش جمهوری آذربایجان بود.

در مقیاسی بالا و به صورت های آشکار و پنهان، اقدامات گوناگونی از سوی ایران صورت گرفت. جوانان بسیاری از جمهوری آذربایجان برای آموزش های چریکی و پارتیزانی به ایران آمدند. ده ها ماشین سلاح برای حمایت از شهر شوشا در اختیار جوانانی گذارده شد که در آرزوی داشتن اندک تجهیزات نظامی بودند.

همچنین با موافقت حکومت وقت و با درخواست روشن جواداف و رحیم قاضی اف و برای ایجاد سیستم دفاعی، قرارگاه مشترک ایجاد شد و در این قرارگاه ها امیران و افسران اردبیلی و تبریزی با جان و دل به برادران آذری خود کمک کردند و شبانه روز برای جلوگیری از تجاوز ارامنه تلاش کردند و اردوگاه های حمایت از آوارگان جنگی تشکیل دادند.

به همین بسنده می کنم، چرا که اگر بخواهیم همه کمک ها را یادآور شویم، یک کتاب مطلب خواهد بود.

ما را متهم به صدور سلاح به ارامنه می کنند که بهتانی از روی رذالت است؛ البته ما برادران آذری خود را سرزنش نمی کنیم، چرا که زیر بمباران تبلیغاتی شبکه های جاسوسی غرب هستند و همه روزه شبهات و افتراهای بسیاری نسبت به برادران دینی خود در ایران به خورد مردم آذربایجان می دهند که طرح ها و تبلیغات آنها از رسانه ها،مطبوعات و مراکز خبری شبکه های صهیونیستی اجرا می شود.

مقامات ایران بنا به ملاحظات سیاسی، هیچ گاه این موضوعات را مطرح نکرده و بنا بر این ملاحظات خود، هیچ وقت نیز مطرح نخواهند کرد، اما من امام جمعه هستم و در کرسی خطبه نشسته ام و خواهم گفت تا به پرسش ها و شبهات برادرانم پاسخ دهم و حقایق را روشن نمایم.

اگر مسلمانان شیعه نسبت به برادران دینی خود بدبین باشند، رژیمی همچون اسرائیل با دروغ پردازی در مراکز خبری، این بدبینی را تشدید خواهد کرد. ما نه به ارامنه بلکه برای برادران دینی آذری خود سلاح و مهمات فرستادیم. مراکز آموزش نظامی ایران نه در ارمنستان بلکه در جمهوری آذربایجان قرار داشت و هزاران شاهد زنده در آذربایجان هستند که به این موضوع شهادت بدهند و اگر ذره ای انصاف داشته باشند، سخنان من را تصدیق خواهند کرد.

مشارکت مخفی ایران در آموزش نظامیان آذری، امپریالیزم غرب را به چالش انداخت و در پی اقدام تعجیلی برای مقابله با پیامدهای آن برآمدند. اقدامات تعجیلی در منطقه انجام شد و سفارشات پنهانی انجام گرفت. مقامات موساد برای مقابله با فعالیت های ایران در جبهه های آذربایجان، سفارشات لازم را صورت دادند؛ در این سفارش ها، عنوان شد که گویا ایران در صدد ایجاد هسته های حزب الله در آذربایجان است و فعالیت های نظامی ایران در جمهوری آذربایجان با فعالیت در لبنان مقایسه و موجب تشویش اذهان شد.

برای اجرای این مأموریت، این وظیفه به ولی کیچیک سپرده شد. در مدت زمان کوتاهی لایحه ای حاضر شد و به رهبری ولی کیچیک، تشکیلات خصوصی در آذربایجان دایر و لوازم مورد نیاز برای تغییر در دولت فراهم شد. برای عملی شدن طرح، نیاز به یک فاجعه و رخداد بزرگی در جبهه بود. در این مقطع بود که فاجعه خوجالی روی داد که سخن درباره این فاجعه زیاد است.
درباره فاجعه خوجالی در خطبه های نماز جمعه صحبت های زیادی کرده ام. به همین دلیل، مورد اتهام قرار گرفته ام که مثل اینکه من مردم آذربایجان را مقصر دانسته ام. انصاف داشته باشید و سیاست های افراد خائن را پای مردم ننویسید که من، نه مردم، بلکه برخی نیروها را مدنظر داشته ام.

ما این فاجعه خونین را که دل ما آذری ها را می رنجاند، به عنوان یک مسأله مهم ناموسی می دانیم که ارمنی ها مرتکب آن شده اند و در این باره، هیچ شک و شبهه ای نداریم. اما با حیله و ترفند چه کسی و چه کسانی انجام شده است؟ روس ها؟ چند روز پس از فاجعه خوجالی، ایاز مطلب اف برکنار شد.

گفته می شد، ایاز مطلب اف تحت حمایت روس هاست، ولی مثل روز روشن است که این طور نیست. این تغییرات دقیقا در نقطه مقابل حمایت روس ها قرار داشت، اما در نظر آنها به منظور قطع ارتباط ایران از جنگ قره باغ این طرح حاضر و در این بین خون مردم بی گناه خوجالی، دستمایه حیله این طرح قرار گرفت.
در پشت پرده این ماجرا، ارگنکن و موساد قرار داشت.

خدا را شکر که ژنرال های ارگنه کن که دستشان آلوده به خون هزاران مسلمان است، زیر دستان ترکیه در حال جان دادن هست. امروزه جنایات ارگنه کن که مشتمل بر هزاران صفحه است، خیانت ها را آشکار می کند، ولی بخش های مورد نیاز آن برای جمهوری آذربایجان برای همیشه پنهان باقی می ماند.

اما کیچیک و اعضای کادر ترک و آذری آن به دلیل جنایت خوجالی مورد باجویی قرار نمی گیرند. دولت آذربایجان نیز از طرح تغییرات خود به راحتی چشم پوشی کرد. شرکت کنندگان این طرح هم اکنون در مجلس ملی و ریاست جمهوری آذربایجان وظایف بزرگی بر عهده دارند. متأسفانه، اکنون برخی از مسببین فاجعه خوجالی برای برگزاری هر چه باشکوه تر سالگرد این قتل عام خونین، جان فشانی می کنند که باعث تعجب همگان می شود.

جناب آقای موسوی اردبیلی، رئیس وقت شورای عالی قضایی ایران، در زمان جنبش های مردمی به جمهوری آذربایجان سفر کرده بودند. ایشان به واسطه حاجی علی اکرام با یکی از رهبران جنبش های مردمی دیدار و راهکارهای مفیدی را در اختیار ایشان گذارده بودند. ایشان با تکیه بر تجربه هشت سال دفاع مقدس اظهار داشته بود که می توان مناقشه قره باغ را در مدت زمان اندکی حل کرد که با پاسخ: «نه» از طرف این رهبران روبه رو شده بود.

جناب آقای اردبیلی نمی دانست با اینکه مردم نقش اول در این جنبش ها را بازی می کنند، ولی دست های پشت پرده نه تنها خواستار آزادی قره باغ نبودند، بلکه هدف آنها تحریک ایران بود.

در پاسخ راهکار جناب آقای اردبیلی یکی از رهبران جنبش های مردمی گفته بود: «من فقط زمانی به ایران می آیم که تبریز را به عنوان مرکز آذربایجان اعلام کنم»! به این پاسخ دقت کنید.

مرحوم روشن جواداف که خاطره خوبی از یک افسر تبریزی که به او کمک کرده بود داشت، می گفت: پس از انقلاب و ادای سوگند توسط رئیس جمهور، ایشان خواستار نخستین دیدار رسمی با بنده شد. من می دانستم که ایشان از من درباره طرحی برای آزادی قره باغ سوال خواهد کرد. به همین دلیل، طرح جنگ و عملیات را در پوشه ای گذاشته و به دیدار با رئیس جمهور رفتم، ولی رئیس جمهور به پوشه ای که روی میزش بود، اشاره کرده و گفت: «از همکاری شما با ایران مطلع هستم. (این پوشه از اسرائیل به ترکیه و از آنجا به جمهوری آذربایجان انتقال داده شده بود). از این به بعد تمامی روابط خود با ایران را باید متوقف کنید. ما به کمک ایران نیازی نداریم. من اگر بدانم که قره باغ را می توان با کمک ایران پس بگیرم، آن را به ارمنستان تقدیم می کنم. قره باغ یک مشکل اساسی نیست و در مدت زمان کوتاهی خود به خود حل خواهد شد. جنگ ما با ایران است، ما باید خود را آماده جنگ با ایران بکنیم. دشمن اصلی ما ارمنستان نیست، بلکه فارس ها هستند».

پس از این، همه چیز تغییر یافت. در مرحله نخست همکاری ها قطع شده و از تمامی کمک ها خودداری شد و سپس بی شرمانه، همه کسانی که از ایران برای کمک در جنگ به جمهوری آذربایجان آمده بودند، زندانی شدند. شگفت انگیزتر این که آنها توسط بازجویان اسرائیل و ترکیه بازجویی و شکنجه شدند. مدت ها بعد، همه این خدمات و کمک ها خیانت قلمداد شد! افرادی که در ایران آموزش دیده بودند، بازداشت و زندانی شده و زیر شکنجه آنها وادار به اعترافی مبنی بر این شدند که آنها نه برای آزادی قره باغ، بلکه برای منافع ایران و تشکیل حزب الله آموزش دیده اند!

من می پرسم: چرا ایران که به شیعیان لبنان کمک می کند، نباید به شیعیان ساکن در آذربایجان که همسایه اش است، کمک کند؟ ایرانی که از هر کمک خود به مردم سنی فلسطین فروگذار نیست، چرا نباید به شیعیان جمهوری آذربایجان کمک کند؟ و حتی در برخی موارد متهم به کمک رسانی به ارمنستان نیز می شود. آیا این بی انصافی نیست؟ ما همیشه از اشغال قره باغ در عذاب هستیم؛ اما چه کنیم که اشخاصی چون ولی کیچیک و سایر افراد سرسپرده، دیر یا زود باید در یک دادگاه عادل پاسخگو باشند.

کشوری که قادر به باز پس گیری خاک لبنان از دست دشمنی چون اسرائیل است، آیا نمی تواند در برابر ارمنی های متجاوز که دست خالی هستند، بایستد؟ اما چه باید کرد که در نتیجه تلاش برخی افراد سودجو، یک گروه تکاور آذربایجانی که چشم طمع به وعده های روس ها داشتند، شوشا را به ارمنی ها تحویل داده و ایران را بدنام کردند!

زمانی که تأثیر ایران در خطوط جبهه معلوم می شد، گروهی از سیاستمداران دور هم جمع شدند و تحت تأثیر و فریب ترکیه و اسرائیل، فاجعه خوجالی را آفریدند و با شعار قطع دستان ایران از خطوط جبهه، بر همه کارها سایه افکندند.

امروزه دولت آذربایجان، طرح اشغال قره باغ را حاضر کرده و با کمک اسرائیل به آن سرپوش می گذارد و اجازه استقرار شبکه های جاسوسی در خاک خود و بازگشایی سفارت این کشور را صادر می کند. سیاستمداران اسرائیل نیز اعلام می کنند که جمهوری آذربایجان، بهترین سنگر برای ضربه زدن به ایران است و ادعا می کنند، هرچند ایران شیعیان لبنان را علیه اسرائیل تجهیز کرده، ما نیز شیعیان جمهوری آذربایجان را از لحاظ ایدئولوژی و سیاسی تجهیز و علیه ایران آماده می کنیم.

خیلی دردناک است که امروزه روابط توصیف ناشدنی پدید آمده بین شیعیان ایران و آذربایجان را یهودیان صهیونیست به خود نسبت می کنند. به گفته آنان، در بیست سال اخیر، میان ایران و آذربایجان، آن قدر اختلاف و تفرقه انداخته اند که تا صد سال آینده نیز سخنی از دوستی بین این دو ملت به میان نخواهد آمد.

آیا دولت جمهوری آذربایجان با تکیه بر همکاری با اسرائیل خواستار آزادی قره باغ است؟! مثل اینکه اسرائیل سلاح هایی را که هیچ دولتی به ما نمی دهد، به آنها می فروشد؟ چقدر خنده دار است! سلاح هایی را که اسرائیل به آنها می فروشد، خودشان از رده خارج کرده اند. اسرائیل مدتی به ترکیه هواپیمای بدون سرنشین فروخت، سپس معلوم شد که این هواپیماها توسط دو مرکز قابل کنترل هستند که مرکز اصلی آن در تل آویو است؛ بدین معنا که اگر روابط بین دو کشور از هم گسیخته شود، می توان این هواپیماها را به کشور بازگرداند.

چند سال پیش یک هواپیمای جنگی در ترکیه دچار سانحه هوایی شده بود که به منظور یافتن جعبه سیاه و دیگر بقایای آن از اسرائیل درخواست کمک کرد، چرا که مرکز کنترل این هواپیماها در اسرائیل بود.

کارشناسان امور ارتباطات بین الملل به خوبی می دانند که خرید و فروش سلاح بین آذربایجان و اسرائیل وجود ندارد، بلکه پول شویی است. املاکی که نیازی به وجود آنها نیست به بهای گزاف خریداری می شود که در اصل، موجب حذف میلیاردها منات از بودجه مردم جمهوری آذربایجان می شود. البته بخش کوچکی از آن به جیب سردمداران حکومت آذربایجان و بخش عظیم آن نیز به جیب نجیب زادگان نظامی یهود می رود و شرط اصلی این است که آذربایجانی ها باید سرمایه های خود را در بانک های یهودیان نگه دارند و این قانون یهودیان در بازارهای جهانی است. کسانی که در این بازی یهودیان مشارکت می کنند، آیا می توانند از این بازی بیرون روند؟!

ژنرال قدرتمند و ثروتمند نیروی هوایی آذربایجان به نام رائل رضایف را مگر چه کسانی به قتل رساندند؟! هیچ گاه پرونده این قتل گشوده نخواهد شد؛ این ژنرال که امضای میلیاردها دلار توافق را کرده بود، آخر سر، چیزی جزیی از آن را به وی دادند که به دلیل اعتراض دچار چنین حادثه ای شد.

سردمداران حکومت که چنین سرمایه های طبیعی و منابع این ملت را به گلوی یهودیان می ریزند، آیا به فکر آزاد سازی قره باغ خواهند بود؟! سردمداران حکومت آذربایجان فعلا در رویای پول های خود در بانک های یهودیان هستند و به این زودی، به فکر قره باغ و این مردم نخواهند بود... زمانی مانند محمدرضا پهلوی، بن علی، حسنی مبارک، قذافی و دیکتاتورهایی از این قبیل حساب این کارهای خود را خواهند داد.

حاج علی اکرام را داغ این دردها و مصیبت ها از پای درآورد، چون او این جنایات و خیانت ها را می دید و نمی توانست تحمل کند و به دلیل این طاقت نیاوردن ها، زبان می گشود اما خود را در زندان ها می دید.

زمانی خواهد رسید، این مردم نیز هر آنچه حاج علی اکرام درک می کرد، درک کنند و در آن روز است که روح آن مرحوم نیز آرام خواهد گرفت. زمانی خواهد رسید که این مردم نیز مانند علی اکرام پا به عرصه بیداری نهاده و برای خواست حق و حقوق خود انقلاب خواهند کرد.

امروزه کسانی هستند که در جمهوری آذربایجان، راه این مرد بزرگ را ادامه می دهند، سخنان او را آویزه گوش خود قرار داده و مفهوم حرف های وی را متوجه شده و پا در عرصه بیداری نهاده اند؛ کسانی که شعارها و خواسته های او را اعلام نموده و در زندان ها جای گرفته اند. امروز این پرچمی که توسط حاج علی اکرام برافراشته شده است، سرنگون نشده، بلکه در دست اشخاصی مانند خود ایشان محکم و استوار است.
هستند کسانی چون حاج محسن صمداف و هستند کسانی که حاضر به نوشیدن شربت شهادت در راه آزادی وی از زندان باشند

واقعیتها را ملت آزربایجان خوب تشخیص می دهد

قره باغ و........

نزدیک به 12 سال از آتش بس ارمنستان و آذربایجان می گذرد. با این جنگ 6 ساله منطقه قره باغ و شهر های مرزی بین قره باغ و ارمنسان در تصرف ارمنستان و نیروهای ارمنی قره باغ باقی مانده است و جمهوری آذربایجان به دنبال ایجاد تحرک در حل این مساله است. نفوذ اخیر کاماندویی آذربایجان که به کشته شدن یک نیروی آذربایجان و چهار نیروی ارمنی در هفته های اخیر انجامید نشانه هایی از این اراده اند

سال 1991 آذربایجان از شوروی اعلام استقلال کرد. دو سال قبل از آن تلویزیون مسکو گزارشاتی از تعرض به مسلمانان پخش کرده بود که ناآرامی هایی را در شمال آذربایجان در شهر سومقاییت موجب شده بود. اعلام در اختیار گرفتن عدوات جنگی دو لشکر شوروی سابق توسط باکو ترتیب اثر داده نشد و این دو لشکر در ارمنستان ساکن شدند و بعدها کامل در اختیار دولت ایروان قرار گرفتند. بعد از استقلال ارمنستان، با تشکیل اتحاد امنیتی کشور های مشترک المنافع شوروی سابق، ارمنستان هرچه سریعتر به این پیمان پیوست اما در آذربایجان نیروی های خامی اداره دولت را در دست داشتند و به جایی دیگر چشم امید داشتند همان طور که ادامه ماجرای قره باغ نشان داد آنها به خود باختند
در سال اول استقلال همه اداره منطقه قره باغ به مقامات ارمنی محلی واگذار شد تا آن روز 70 درصد منطقه ارمنی بودند و برای الحاق به ارمنستان آماده می شدند و باکو برای اداره این بحران هیچ برنامه ای نداشت با سرنگونی یک هلیکوپتر نظامی باکو در منطقه شورش و مواجهه نظامی آشکار شده بود ارمنستان مخفیانه از این شورش حمایت می کرد تا اینکه با تصرف شهر مرزی لاچین توسط ارتش ارمنستان جنگ ارمنستان و آذربایجان علنی شد و با اتصال منطقه قره باغ به ارمنستان ارمنستان از شورش قره باغ حمایت علنی می کرد در این میان ریاست جمهوری در باکو بی کفایتی های زیادی را مرتکب می شد که در نهایت با حرکت سپاه گنجه به سمت باکو موجب تسریع در تغییر حکومت شد برای سه سال اول جنگ همواره آذربایجان دچار ناامنی سیاسی بود و به جرات می توان گفت به غیر از یک عملیات نظامی که همه مناطق آذربایچان را آزاد کرد در بقیه موارد این ارمنستان بود که در مقابل خود هیچ مقاومتی را نمی دید و بنا به اظهارات یک ژنرال ارتش ارمنی اگر آنها به سمت باکو می رفتند هیچ نیروی جلودار آنها نبود شاید تنها نیرویی که مقابل آنها در تصرف شهرهای مسلمان نشین بودند نیروهای افغان و شامیل باسایوف بودند در این میان ریاست جمهوری ایران برای صلح مقامات آذربایجان و ارمنستان را به تهران دعوت کرد و صلح نامه ای امضا شد که فردای همان روز نیرو های ارمنی شهر شوشا را هم متصرف شدند و التزام خود به صلح را بیشتر نشان دادند در سالهای پایانی این جنگ 6 ساله می توان گفت از ارتش آذربایجان چیزی باقی نمانده بود و قره باغ محصول بی تدبیری دولتمردان بی تجربه باکو و همکاری عمیق نظامی روسها و ارمنستان شد. پیمان نظامی کشورهای همسود شوروی سابق علنا به ضرر آذربایجان شد. ترکیه در طول این جنگ با هشدار به تعرض به جمهوری خودمختار نخجوان علنا از هجوم ارمنی به نخجوان جلو گیری کرد. ایران با گشودن مرزها به سوی آوارگان و حتی نظامیان آذربایجان و تلاش برای ایجاد صلح نقش میانجی را برعهده داشت و آذربایجان در میان وعده های رنگین غرب عملا در این جنگ هیچ کشوری را با خود نداشت. بعد از گذشت 10 سال از آتش بس، مقامات آذربایجان در تلاش برای حل مساله قره باغ هستند
تو جه کنیم که قره باغ یک منطقه غیر مرزی در داخل مرزهای آذربایجان است که ارامنه ادعا می کنند با نظر استالین این منطقه به آذربایجان داده شده است و در آذربایجان به سالهای قبل تر اشاره می کنند که این منطقه یکی از خانین مسلمان نشین همچون ایروان مسلمان نشین و تحت حاکمیت ایران بوده است
در دنیا هیچ دولتی دولت خودخوانده قره باغ ارمنی را به رسمیت نشناخته است و ارمنستان منتظر اقدامی از سوی کشورهای بزرگتر مثل روسیه امریکا و اروپا است تا مقاومت منفی در برابر اقدامات خود موجب نشود
ایران همواره بر حل مسالمت آمیز و عدم تغییر مرزها تاکید کرده است که همین موضع توسط دیگر قدرتها نیز رویه شده است اما منطقه به فکر حل این قضیه است و با هزینه هایی که آذربایجان در این جنگ متحمل شده است و بیست در صد از خاک خود را از دست رفته می بیند بر تلاشهای گروه مینسک نا امیدانه می نگرد و در صدد گشودن آخرین راه حل های ممکنه است
تحلیلگران نظامی بر بیهوده بودن اقدام نظامی آذربایجان تاکید دارند و می گویند بنا به موضع رامنه آنها برای هر جنگی آمادگی دارند و هزینه های نظامی آذربایجان هنوز نتوانسته است توازن قوا را به نفع آذربایجان تغییر دهد. این ناامیدی ها و حضور نظامی روس ها در خاک ارمنستان که به بهانه اقدامات امنیتی کشورهای مشترک المنافع توجیه می شود آذربایجان را بیشتر به سمت غرب هدایت می کند و آنها طرحهایی مثل در اختیار گرفتن شرهای اشغالی آذربایجان توسط نیروهای مشترک روسی و ترکیه ای و یا حضور نظامیان آمریکایی را در سر دارند
اما، سوالی که اینجا مطرح است این است که مواضع ایران که همواره به مثابه سکوت بوده است به نفع منافع ملی کشورمان است یا نه؟
با تغییر موضع روسها در مسایل هسته ای ایران، آیا وقت آن نرسیده است که ایران نقشی فعالانه تر در مساله قره باغ برعهده بگیرد؟ فراموش نکنیم که قبل از قرادادهای گلستان و ترکمنچای این مناطق و هر سه طرف درگیر جزیی از خاک و حاکمیت ما بوده اند و سکوت ما هیچ منفعتی را تضمین نمی کند. آیا آذربایجان-ارمنستان نیز افغانستان بعدی ما خواهد بود که بعد این همه حمایت و دوستی امروز در موضعی حداقل غیر دوستانه هستند؟
برای مردم ایران، انفعال در مسایل پیروامونی کشورمان چندان خوشایند نیست و سوالها هر روز بیشتر می شود
بهتر است طراحان دیپلوماسی کشور برای درک تغییرات بیشتر تلاش کنند و ایرانی پویا در منافع خویش ترسیم کنند
کاش چابکی و طراوت سیاست های ایران در منطقه عربی را در منطقه آسیای میانه و قفقاز بیشتر ملاحظه کنیم
توجه داشته باشیم که دولت جمهوری آذربایجان هرچقدر هم نسبت به ایران واگرایانه عمل کند هنوز ایران پتانسیل حمایت از مسلمانان منطقه در مقابل تزویر گروه مینسک را داراست و فرافکنی به سوی مقامات ناپخته باکو نمی تواند توجیه گر سکوت ما باشد فقط با شکست سکوت است که می توان روزی متصور اعتماد مقامات باکو به همسایه قدرتمند جنوبی اش و دوری از قدرتهای فرامنطقه ای بود

 

اوستاد صمد سرداری نیا

اوستاد صمد سرداری‌نیا حیاتین دگیشدی

                  اوستاد صمد سرداری نیا آذربایجان چاغداش تاریخی یازیچی و آراشدیریجیسی حیاتین دگیشدی. اوستاد حیاتینین سون آیلاریندا معده خسته‌لیگیندن عذاب چکیب ،فروردین آیی‌نین ۲۲سینده دونیادان وداع اتدیلر.
                دؤکتور سرداری نیا ۱۳۲۶-نجی ایلین اوردیبهشت آییندا تبریزین امیره‌قیز محله‌سینده دونیایا گؤز آچیب ،ایلکین تحصیلاتلارین کئچیرندن سونرا ۱۳۴۶-نجی ایلده تبریز میلّی بیلیم یوردوندا تاریخ ریشته‌سینده تحصیل آپاریب ۱۳۵۰-نجی لیسانلارین آلدیلار. اوستاد ایران میلّی تله رادیوسوندا ایشه باشلایارکن تهران میلّی بیلیم یوردوندا قضائی حقوق فاکولته‌سینده تحصیل آلیب ۱۳۵۷-ده همین ریشته‌ده ده لیسانس آلیرلار.اوستاد ۱۳۸۲-نجی ایلده باکی میلی یونیورسیته‌سینین طرفیندن فخری دوکتورایا لاییق گؤرونورلر. اوستادین اؤنملی اثرلریندن مرکز غیبی تبریز، مشاهیر آذربایجان (۲جیلد)، ایروان یک ایالت مسلمان نشین بود،قره باغ در گذر گاه ،قتل عام مسلمانان دو سوی ارس ،تبریز شهر اولین‌ها و سیری در تاریخ آذربایجانی آد آپارماق اولار. روحو شاد یولو گئدرلی اولسون.

                  استاد صمد سرداری نیا ، مورخ و محقق تاریخ معاصر آذربایجان در گذشت . ایشان که در چند ماه اخیر از عارضه‌ی معده رنج می بردند در بعد از ظهر۲۲ فروردین به دیار باقی شتافتند. دکتر سرداری نیا در۲۱ اردیبهشت ۱۳۲۶ در محله امیره‌قیز تبریز به دنیا آمدند و پس از اتمام تحصیلات بدوی ،در سال ۱۳۴۶ به دانشگاه تبریز وارد شده و در سال ۱۳۵۰در مقطع کارشناسی تاریخ فارغ التحصیل شدند. ایشان پس از استخدام در صدا و سیما اینبار در رشته حقوق قضائی دانشگاه ملی تهران به تحصیل پرداخته و در سال ۱۳۵۷ فارغ التحصیل شدند . از آثار مهم ایشان می توان به مرکز غیبی تبریز، مشاهیر آذربایجان (۲ جلد)، ایروان یک ایالت مسلمان نشین بود،قره باغ در گذر گاه ،قتل عام مسلمانان دو سوی ارس ،تبریز شهر اولین‌ها و سیری در تاریخ آذربایجان اشاره نمود.

                طی چند ماه گذشته چند باری که برای انجام کاری به دیدار آیدین می رفتم . یا تلفنی صحبت می کردیم حال پدرش را می پرسیدم و آیدین هر بار با جمله خوب است امیدوارمان می کرد که مشکلی نیست و پدرش بزودی به سراغ اتمام کارهای نیمه تمامش خواهد رفت و مقاله نیم بند ما را اصلاح خواهد نمود . آیدین این اواخر کمتر بیرون می آمد و هر بار که گله گی می کردیم بیماری پدرش را بهانه می کرد . دیروز عصر که با دوستی صحبت می کردم گفت که آیدین را در میدان ساعت دیده و با هم صحبتی هم کرده اند . خوشحال شدم و فکر کردم که حتما حال استاد بهتر شده می خواستم به آیدین زنگ بزنم و گلگی کنم که دوستی خبر در گذشت استاد را برایم فرستاد . در گذشت استاد سرداری نیا نه در گذشت یک محقق و نویسنده بلکه در گذشت کسی است که بواسطه نوشته هایش به احیای فرهنگی و غرور لگد مال شده آذربایجان حیات دوباره بخشید در اواخر سال گذشته تجدید چاپ کتاب تبریز شهر اولین ها و استقبال فراوان از چاپ سوم کتاب بار دیگر نسبت به نقش بارز استاد سرداری نیا در شکل گیری حیات فرهنگی آذربایجان تاکید کرد . در زمانی که متصدیان امور فرهنگی با ترور فرهنگی و ایجاد آپارتاید بیشتر آنکه نقش سازنده داشته باشند نقشی مخرب و ضد فرهنگی بازی می کنند . نویسندگانی چون سرداری نیا با انتشار کتاب های خود راهی برای برون رفت از بن بست آپارتاید ترسیم کرده اند که بوسیله نویسندگانی از نسل های بعد ادامه یافته است . در گذشت استاد صمد سرداری نیا را به دوست عزیزم آیدین و خانواده ی ایشان تسلیت می گویم . و آرزو می کنم  که شمعی که استاد سرداری نیا و دوستانشان در تاریکی ها افروختند به خورشید تابان بدل گردد .

کاخ سردار ماکو و زیباییهای بی نظیر آن

باغچة جوق ماكو در فاصلة۱ کيلومتري ماکو و در روستايي به نام باغچه جوق در استان آذربايجان غربی واقع شده است.                                          

                            

  كاخ تاريخي وبا شكوه باغچه جوق ماكو در باغي به وسعت حدود 11 هكتار در اواخر دوره قاجار به دستور اقبال السلطنه ماكويي، يكي از ســرداران مظفـــرالدين شاه و از حكام مقتدر آن دوره ( 1324-1313 هجري قمري) با 2500 متر مربع زير بنا در باغي زيبا كه داراي انواع درختان ميوه و گلها (بوته‎هاي بزرگ رز و ...) و درختان زينتي ( اقاقيا، تبريزي و...) و چشمه‌اي زلال مي‎باشد، ساخته شد و تأثير شگرفي از سبك معماري روسیه آن زمان پذيرفته است.  البته لازم به توضیح است که اقبال السلطنه لقب مرتضی قلیخان میباشد که به اشتباه تمامی منابع اسم مرحوم پدر سردار تیمور تیموری را اقبال السطنه لقب می دهند .و موارد مشابهی با اشتباهات نظیر فوق د رکتابی که با نام ماکو و سردار در دست چاپ میباشد اصلاح گردیده است که به نظر علاقمندان خواهد رسید /  ۰۹۱۴۳۴۷۹۵۷۰                        

                              

                                                                  

  در سال 1353 هجري قمري، ساختمان باغچه جوق از وراث سردار ماكويي توسط دولت خريداري شد و پس از انجام برخي تعميرات ضروري، اين مجموعه از سال 1364 براي بازديد عموم به عنوان كاخ موزه آماده گرديد و در تيرماه سال 1375 هـ . ش. در فهرست آثار ملي ايران به شماره 1739 به ثبت رسيد و از سال 1382 تا 1383 محوطه، عمارتها و فضاهاي خدماتي آن مرمت و بازسازي شد.

                  

 

 

  اين باغ از نمونه‌هاي منحصر به فرد باغسازي در ایران محسوب مي‌شود. زيرا از يكسو دوران شكل‌گيري آن به دوران قاجار باز مي‌گردد و هم به لحاظ موقعيت قرارگيري در منتهي‌اليه محدوده‌هاي جغرافيايي ايران و در خط تماس با ديگر فرهنگها واقع شده بود. اين دو عامل در شكل گيري اين باغ تأثير به‎سزايي داشته است.

            

  اين باغ داراي انواع درختان ميوه همچون زردآلو، انجیر، توت، گردو، به، گيلاس، آلو، فندق، گلابي، بادام و سيب است كه درختان زردآلو بخش اعظم درختان را به خود اختصاص داده‌اند. گونه‌هاي گياهي ديگري نظير اقاقيا، تبريزي و بوته‌هاي بزرگ رز نيز به شكلي پراكنده در سطح باغ ديده مي‌شوند.

                                                                 

                                                                                    

                                

  آبياري باغ به شكل غرق‌آبي انجام مي‌شده و از چشمه آبي كه در يك كيلومتري بالا دست باغچه وجود دارد، استفاده مي‌شده است. تا پيش از سال 1356 خورشيدي، آب چشمه يك هفته در اختيار باغ و يك هفته در اختيار روستا بوده است ولي هم‌اينك به دليل خشكسالي، اين آب به طور كامل توسط روستاييان مصرف مي‌شود.

                                               

                                                                                          

 

---

کاخ سردار ماکو و زیباییهای بی نظیر آن

باغچة جوق ماكو در فاصلة 6 کيلومتري ماکو و حدود 2 کيلومتري از سمت غرب جاده اصلي بازرگان و در روستايي به نام باغچه جوق در استان آذربايجان غربی واقع شده است.                                          

                            

  كاخ تاريخي وبا شكوه باغچه جوق ماكو در باغي به وسعت حدود 11 هكتار در اواخر دوره قاجار به دستور اقبال السلطنه ماكويي، يكي از ســرداران مظفـــرالدين شاه و از حكام مقتدر آن دوره ( 1324-1313 هجري قمري) با 2500 متر مربع زير بنا در باغي زيبا كه داراي انواع درختان ميوه و گلها (بوته‎هاي بزرگ رز و ...) و درختان زينتي ( اقاقيا، تبريزي و...) و چشمه‌اي زلال مي‎باشد، ساخته شد و تأثير شگرفي از سبك معماري روسیه آن زمان پذيرفته است.                            

                              

                                                                  

  در سال 1353 هجري قمري، ساختمان باغچه جوق از وراث سردار ماكويي توسط دولت خريداري شد و پس از انجام برخي تعميرات ضروري، اين مجموعه از سال 1364 براي بازديد عموم به عنوان كاخ موزه آماده گرديد و در تيرماه سال 1375 هـ . ش. در فهرست آثار ملي ايران به شماره 1739 به ثبت رسيد و از سال 1382 تا 1383 محوطه، عمارتها و فضاهاي خدماتي آن مرمت و بازسازي شد.

                  

 

 

  اين باغ از نمونه‌هاي منحصر به فرد باغسازي در ایران محسوب مي‌شود. زيرا از يكسو دوران شكل‌گيري آن به دوران قاجار باز مي‌گردد و هم به لحاظ موقعيت قرارگيري در منتهي‌اليه محدوده‌هاي جغرافيايي ايران و در خط تماس با ديگر فرهنگها واقع شده بود. اين دو عامل در شكل گيري اين باغ تأثير به‎سزايي داشته است.

            

  اين باغ داراي انواع درختان ميوه همچون زردآلو، انجیر، توت، گردو، به، گيلاس، آلو، فندق، گلابي، بادام و سيب است كه درختان زردآلو بخش اعظم درختان را به خود اختصاص داده‌اند. گونه‌هاي گياهي ديگري نظير اقاقيا، تبريزي و بوته‌هاي بزرگ رز نيز به شكلي پراكنده در سطح باغ ديده مي‌شوند.

                                                                 

                                                                                    

                                

  آبياري باغ به شكل غرق‌آبي انجام مي‌شده و از چشمه آبي كه در يك كيلومتري بالا دست باغچه وجود دارد، استفاده مي‌شده است. تا پيش از سال 1356 خورشيدي، آب چشمه يك هفته در اختيار باغ و يك هفته در اختيار روستا بوده است ولي هم‌اينك به دليل خشكسالي، اين آب به طور كامل توسط روستاييان مصرف مي‌شود.

                                               

                                                                                          

 

---

معرفی کاخ سردار ماکو

معرفی کاخ باغچه جوق

این مجموعه با شکوه با زیر بنای دو هزار متر مربع در داخل باغ بزرگی به وسعت یازده هزار متر مربع که دارای انواع درختان  میوه، گل ها، درختان زینتی و چشمه آب جاری است، در روستای باغچه جوق شهر ماکو قرار دارد. این ساختمان مجلل و تاریخ توسط "اقبال السلطنه ماکویی" از حکام مقتدر اواخر دوره قاجاریه و یکی از سرداران مظفرالدین شاه قاجار احداث شد و دارای واحدهای ساختمانی به شرح ذیل است:

- هشتی نسبتاً کوچک ورودی با سقف رسمی بندی و نقاشی شده و نیز حصار درونی و قسمتی از فضای محوطه سازی و تراس بندی شده باغچه، با حوض آب و نرده های چدنی محصور کننده ای بخش.

- ساختمان مرکزی و اصلی قصر در دو طبقه با دو پیش آمدگی قرینه، سقف شیروانی و گچ بری به شکل نرده های خراطی شده در اطراف بام.

مهم ترین قسمت کاخ، تالار مرتفع و کشیده و آیینه کاری و گچ بری شده حوضخانه است. تمام واحدهای معماری بر محور این تالار احداث شده اند و از نظر مصالح، سیستم آرایش و نوع در و پنجره دارای شیوه خاصی است. علاوه بر ویژگی های معماری ایرانی تأثیر و نفوذ شیوه معماری فرنگی به ویژگی هنر معماری روسیه اواخر قرن نوزدهم م در آن مشهود است.

- ساختمان سنگی معروف به آشپزخانه. این بنا عمارتی است دو طبقه با سنگ مرمر و سقف شیروانی.

- ساختمان های گلخانه، حمام، انباری و نگهبانی از الحاقات دیگر این مجموعه هستند.

کاخ سردار ماکو از نظر تزیینات ویژگی های زمان خود را دارد. گچ بری ها و آیینه کاری های تالار حوضخانه، طاق نماهای تزیینی، ارسی ها، کاغذ دیواری های گران قیمت- برخی از مخمل و دارای طرح گل و بوته – و نیز پرده های اشراقی تزیینات جبهه اندرونی کاخ را تشکیل می دهند.

نقاشی های رنگ روغن داخل اتاق ها به خصوص اتاق ناهار خوری، نرده های چوبی راه پله ها، مجسمه های گچی، وسایل زندگی شخصی سردار نیز مکمل آرایش های مجموعه است.

تزیینات نمای بیرونی عبارت اند از: ازاره سنگی از مرمر مرغوب با نقوش حجاری شده از گل و بوته، قاب بندی ها  شمشه های گچی، اشکال گل و بوته، مجسمه های نیم برجسته حیوانات، فرشته و انسان، ستون های نیمه برجسته گچ بری شده و نوعی کادرهای مستطیل شکل که داخل آن ها با شن های بادامی پر شده و نیز در و پنجره و نرده های چدنی که تماماً در ساختمان مرکزی قصر متمرکز شده است.

منبع: میراث فرهنگی استان آذربایجان غربی

تهیه و تنظیم: زهره پری نوش

تورک باشکندلری

استانبول

باکی

تبریز

تاشکند

بیشکک

 آلماتی

نیکوزیا قبرس

عشق آباد

تورک اولوسلاریندان بیر نئچه رسیم

اوغوز خان اویغور تورکلری چیندهازبک تورکلریتورکمن تورکلریقاشقایی تورکلریآزربایجان تورکلری ترکیه

1

۱